Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2015

Ανάδειξη και αξιοποίηση του Αρχαίου Μεταλλευτικού Λαυρίου


Κ. Τσάιμου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π.
Α. Φραγκίσκος Ομότιμος Καθηγητής του Ε.Μ.Π.

Η ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ για το Αρχαίο Λαύριο είναι πλούσια.
Από τον περασμένοαιώνα μέχρι στις μέρες μας η αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα στην περιοχή, αποτέλεσε και αποτελεί πόλους έλξης για ανασκαφές στιςαρχαίες στοές, στα μηχανήματα εμπλουτισμού, στα καμίνια και σ’ όλα τα απομεινάρια που συνδέονται με τα μεταλλεία Λαυρίου.


Οι ανασκαφές αναδεικνύουν μια άγνωστη βουβή τεχνολογία που η αξία τηςάρχισε να φαίνεται με τις ερμηνείες της λειτουργίας των ευρημάτων. Και οι ερμηνείες είναι πολλές, περισσότερο ή λιγότερο αληθοφανείς, αρκετές φορές διαφορετικές και συγκρουόμενες μεταξύ τους.΄Εχουν γραφτεί πολλά. Εξέχουσα θέσηέχουν το Le Laurium του Α. Κορδέλλα και το Αρχαίο Λαύριο του Κ. Κονοφάγου.
Ανεξάρτητα από την ορθότητα της όποιας ερμηνείας, όλες καταδεικνύουν τηνυψηλή στάθμη του αρχαίου τεχνικού πνεύματος.
Πέρα όμως από τις γραφές, που παραμένουν στον περιορισμένο χώρο των ειδικών, το ΑρχαίοΛαύριο είναι άγνωστο. Ο Παρθενώνας όμως είναι πασίγνωστος.
Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι η τεχνική που είχαν εφαρμόσει οι πρόγονοί μαςδεν ήταν μόνο μία εμπειρία, αλλά μία βαθυστόχαστη ανάλυση, κι ο ερευνητήςμένει έκπληκτος τόσο στο μεταλλευτικό (έρευνα-προσπέλαση-εξόρυξη) όσο και
στο μεταλλουργικό (εμπλουτισμός-καμινεία, εξαγωγή μολύβδου και αργύρου)πεδίο. Και στις δύο περιπτώσεις τα ευρήματα δείχνουν γνώση, σκέψη, φαντασία,μεθοδικότητα, βελτιστοποίηση, μαθηματική ανάλυση, αισθητική παρουσίασηκαι γενικά την υψηλή τεχνολογική διανόηση που κατείχαν.
Οι επιστημονικές τεχνικές γνώσεις των προγόνων μας είναι γνωστές κι από άλλα ευρήματα (Σάμος:Ευπαλίνειο όρυγμα) και είναι πιθανόν, με την ανάδειξη του Αρχαίου Λαυρίου, να καταξιωθούν σε παράλληλη σχέση με τα φιλοσοφικά, καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά αριστουργήματα της Αρχαίας Ελλάδας.Τα πηγάδια, οι στοές, τα μηχανήματα εμπλουτισμού, οι φούρνοι, οι σκουριές και κάθε είδους απομεινάρι δείχνουν –χωρίς πάντα να είναι ερμηνεύσιμη– τηγνώση και την εμπειρία που είχαν για τη μεταλλευτική γενικά τέχνη. Γνώριζαν πού αναπτύσσεται το κοίτασμα, πώς να ανοίγουν στοές και πηγάδια,πώς να εξορύσσουν και   να
κατεργάζονται το μετάλλευμα για να παράγουν μολύβικαι ασήμι.
Πολύ σύντομα διαπίστωσαν ότι η εξόρυξη του μεταλλεύματος, ακόμη και μετα αυστηρότερα όρια εκσκαφής, συμπαρέσυρε στείρα και μεικτά (δηλ. στείρο και μετάλλευμα σε μία μάζα) τεμάχια που αλλοίωναν τη μεταλλουργική σύνθεση για τα καμίνια και επηρέαζαν τα οικονομικά μεγέθη. Και σκέφθηκαν τον εμπλουτισμό (ορυκτουργία). Τον μελέτησαν και τον εφάρμοσαν.Φαίνεται ότι τα χονδρά τεμάχια του μεταλλεύματος και του στείρου τα διαχώριζαν με χειροδιαλογή ώστε στην καμινεία να στέλνουν καθαρό προϊόν.
Για τα μεικτά διαπίστωσαν ότι με τη θραύση ή και τη λειοτρίβηση σε μικρότερα τεμάχια έφθαναν στην αποδέσμευση του μεταλλεύματος από το στείρο και βρήκαν ότι το νερό, κάτω από ειδικές συνθήκες ροής, ήταν το μέσο για το διαχωρισμό τους.
Και κατασκεύασαν,όπως φαίνεται, τα πρώτα μηχανήματα εμπλουτισμού με νερό, εκμεταλλευόμενοι τηροή και τη διαφορά των ειδικών βαρών μεταξύ μεταλλεύματος  και μαρμάρου (βαρυτομετρική-υδρομηχανική μέθοδος) για να τα διαχωρίσουν.



Η μελέτη των αρχαίων «πλυντηρίων» άρχισε από το 1865. Τα ευρήματα προσέλκυσαν πολλούς ερευνητές (μηχανικούς και αρχαιολόγους) στην προσπάθεια ερμηνείας της λειτουργίας τους και διατύπωσαν απόψεις και θεωρίες.
Πρώτος άρχισε ο Κορδέλλας το 1869 για να ακολουθήσουν το 1881 ο Νέγρης καιτο 1897 ο Ardaillon. Έπειτα από 70 περίπου χρόνια έρχεται ο Κονοφάγος με τα ρείθρα, για να τα αμφισβητήσει το 1990 ο Κακαβογιάννης και το 1998 ο Domerque.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ανακάλυψη από τον Κονοφάγο του ελικοειδούς πλυντηρίου και η αναλλοίωτη –μέχρι σήμερα– άποψή του για τη λειτουργία του.Δεν είναι στις προθέσεις της παρούσας ανακοίνωσης η περιγραφή ή η κριτική των απόψεων των παραπάνω ερευνητών.Η πιο ολοκληρωμένη δουλειά βρίσκεται συγκεντρωμένη στο βιβλίο του Κ.Κονοφάγου που αναφέρθηκε.
Η ανασκαφή της Βελγικής Αρχαιολογικής Σχολής και εκείνη του Εθνικού Με-τσοβίου Πολυτεχνείου είναι οι κυριότερες. Πέρα από αυτές, πολλές άλλες μεμονωμένες εδώ και εκεί σκιαγραφούν τη μεγάλη έκταση της βιομηχανικής περιοχής (χάρτης 1), της αρχαίας μεταλλευτικής και μεταλλουργικής δραστηριότητας.


ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ




Τα πολυάριθμα τεχνολογικά ευρήματα στη Λαυρεωτική καταμαρτυρούν μια επιτυχή εμπλουτιστική διαδικασία, γιατί σ’ αντίθετη περίπτωση δεν θα κατασκευάζονταν. Και είναι αξιοπαρατήρητο ότι, αν και είναι απλές κατασκευές, κρύβουν τα μυστικά λειτουργίας τους και παραμένουν βουβές και αινιγματικές.
Μπορεί ο Παρθενώνας να θαυμάζεται για το αρχιτεκτονικό κάλλος του από τον απλό άνθρωπο ως καλλιτέχνημα και από τον γνώστη ως μαθηματική πληρότητα στην ανθρώπινη αίσθηση, αλλά και τα μηχανήματα εμπλουτισμού προϋποθέτουν επίσης υψηλής διανόησης τεχνογνωσία.
Ο Παρθενώνας έγινε γνωστός και θαυμάζεται γιατί στέκεται πάνω στην Ακρόπολη στη μέση της Αθήνας, ενώ τα αρχαία μηχανήματα εμπλουτισμού κείνται κρυμμένα στα ξάστερα ή τους πευκώνες (υπάρχουν ακόμη!!) κάπου στη Λαυρεωτική.
Η αίγλη της αρχαίας τεχνολογίας περιορίστηκε στους ειδικούς.
Σ’ αυτούς που ασχολήθηκαν μ’ αυτή ή διάβασαν γι’ αυτή ή τη θαύμασαν μέσα από τα ευρήματά της. Πολλά λεωφορεία με περιηγητές οδηγούνται κάθε χρόνο στις «Καβοκολώνες» για να θαυμάσουν τον περίοπτο αρχαίο ναό του Ποσειδώνα, σπάνια όμως,από κάποιο σύλλογο ή λάτρη της αρχαίας τεχνολογίας ο περιηγητής θα φθάσει για να μάθει και να θαυμάσει το Αρχαίο Λαύριο. Το Αρχαίο Λαύριο, που απλόχερα και ζωντανά ξεδιπλώνει μία από τις σπουδαιότερες εκδηλώσεις της τότεβιομηχανίας.
Της βιομηχανίας που έβγαλε τον «άργυρο», στήριξε τον «ΧρυσούνΑιώνα» και έφτιαξε τον «Παρθενώνα».
Αυτό το Αρχαίο τεχνολογικό Λαύριο προσπαθεί να αναδείξει η παρούσα πρόταση. Αυτό το Αρχαίο Λαύριο που θα αναδείξει την τεχνική επιστήμη και θα επεκτείνει περισσότερο τις γνώσεις μας για την υψηλή τεχνική σκέψη των προγόνων μας.Αυτό το Αρχαίο Λαύριο, που οι πρωτοπόροι μάς γνώρισαν με τις ανασκαφές και τις γραφές τους και περιμένει τώρα από μας να αναδειχθεί και να καταξιωθεί μέσα στα σημαντικότερα επιτεύγματα των προγόνων μας, στην παγκόσμια τεχνολογία.
Οι προσπάθειες των πρωτοπόρων, όσο αξιοθαύμαστες κι αν είναι, παρέμειναν μέσα στα κλειστά περιθώρια κάποιας μικρής κλίμακας έργου. ΄Εργου με χρηματοδότηση που σπάνια ήταν αρκετή για την περάτωση της ανασκαφής ή της περίφραξης του αρχαιολογικού χώρου.Γι’ αυτό και το Αρχαίο Λαύριο, που καταλαμβάνει μία έκταση 40.000 στρ.,ανασκάφθηκε από σποραδικές προσπάθειες, οι οποίες, όσο και σημαντικές κι αν είναι, δεν κατάφεραν να αναδείξουν αυτό που είναι. Δηλ. το συνολικό μνημείο της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας.
Ανασκαφές στις αρχαίες μεταλλευτικές εγκαταστάσεις στη Λαυρεωτική


ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ


1. Θορικός
___________

1.1. Βιομηχανικός οικισμός, που έχει ανασκαφεί από την Βελγική Αρχαιολο-
γική Σχολή. Υπάρχουν μεταλλευτικές στοές, συγκροτήματα εμπλουτισμού και
εργατικός οικισμός κοντά στο αρχείο Θορικό θέατρο.


1.2. Στην ευρύτερη περιοχή της πεδιάδας του Θορικού, κοντά στο εργοστάσιο
«ΒΕΛΠΑΣΤ» ανασκαφή Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων (ΑΔ 1972). Υπάρ-
χει 1 συγκρότημα εμπλουτισμού με 3 τουλάχιστον επίπεδα πλυντήρια.

1.3. Στο οικόπεδο Βιολάρη ανασκαφή Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων
(ΑΔ 1979 Χρον. 88). Υπάρχει συγκρότημα εμπλουτισμού με τρία τουλάχιστον
επίπεδα πλυντήρια.

1.4. Στη θέση Καβοδόκανο ανασκαφή Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων.
Συγκρότημα εμπλουτισμού που περιλαμβάνει 2 επίπεδα πλυντήρια (ΑΔ. Μελέ-
τες, Τόμ. 51-52, 1996-97, Υπό έκδοση).

1.5. Στην κοιλάδα «ποτάμι» ανασκαφή Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων.
Υπάρχουν δύο πλυντήρια και ίχνη οικίσκων από το συγκρότημα.

1.6. Στον οικισμό του Θορικού στο οικόπεδο Μέζη, ανασκαφή Β΄ Εφορείας
Κλασικών Αρχαιοτήτων. Υπάρχουν 4 πλυντήρια εμπλουτισμού και χώρων από
το συγκρότημα.

2. Κοιλάδα Μπότσαρη
___________________


2.1. Στο χώρο της ΕΒΟ ανασκαφή της Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων.
Υπάρχουν 5 πλυντήρια.

3. Σούρεζα
__________

3.1. Στην Αγία Τριάδα ανασκαφή Β΄ Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων. Υπάρ-
χουν 5 πλυντήρια, δεξαμενές και δωμάτια.

3.2. Ανασκαφή Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Υπάρχουν 4 συγκρoτήματα με πλυντήρια,
δεξαμενές και δωμάτια.

3.3. Στο λόφο Μιχάλη ανασκαφή του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Υπάρχει 1 πλυντή-
ριο με τη δεξαμενή του.

4. Σπιθοροπούσι
_______________

4.1. Στο Σπιθοροπούσι ανασκαφή B΄ Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων. Υπάρ-
χουν 3 πλυντήρια.

5. Αγριλέζα
__________

5.1. Στην Αγριλέζα ανασκαφή της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής. Υπάρ-
χουν 4 συγκροτήματα από τα οποία 2 έχουν πλήρως αποκαλυφθεί.

6. Δημολιάκι
___________

6.1. Στο Δημολιάκι ανασκαφές της Βελγικής Αρχαιολογικής Σχολής και Κ. Κο-
νοφάγου. Υπάρχει ελικοειδές πλυντήριο και άλλα (πιθανόν επίπεδο πλυντήριο).

6.2. Στα Μεγάλα Πεύκα ανασκαφή από την Βελγική Αρχαιολογική Σχολή και
Κ. Κονοφάγο. Υπάρχει 1 ελικοειδές πλυντήριο.

6.3. Στα Μεγάλα Πεύκα., υπάρχει συγκρότημα εμπλουτισμού που περιλαμ-
βάνει ελικοειδές και πιθανόν επίπεδο πλυντήριο (Ορυκτός Πλούτος 95, 1995, σελ.
29-38).

6.4. Στο Μπερτσέκο ανασκαφή Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Υπάρχει συγκρότημα
εμπλουτισμού με 3 επίπεδα και ένα ελικοειδές πλυντήριο.

7. Κάμινοι τήξης
______________

7.1. Στο Θορικό κοντά στη ΔΕΗ της Β΄ Εφορείας Κλασικών Αρχαιοτήτων και
Κ. Κονοφάγο. Υπάρχει 1 εργαστήριο με 5 καμίνους.

7.2. Μεγάλα Πεύκα ανασκαφή της Βελγικής Αρχαιολογικής Σχολής και Κ.
Κονοφάγο. Υπάρχει εργαστήριο με 5 καμίνους.

7.3. Στην Πουνταζέζα από τη B΄ Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων και Κ. Κο-
νοφάγο. Υπάρχει εργαστήριο με 9 καμίνια.

7.4. Στον όρμο Ασημάκη-Λιμάνι Πασά από τη Β΄ Εφορεία Κλασικών Αρχαιο-
τήτων. Υπάρχει τμήμα εργαστηρίου με αντίστοιχη κάμινο.

8. Νόρια: Σημειώνονται 5 επίπεδα πλυντήρια και πολλές δεξαμενές.
________


9. Καμάριζα.
___________

Σημειώνονται 6 επίπεδα πλυντήρια και πολλές δεξαμενές.
Στο χάρτη που επισυνάπτεται δείχνονται οι κυριότετες περιοχές όπου εμφα-
νίζονται μεταλλευτικές-μεταλλουργικές δραστηριότητες (από τον Κ. Κονοφάγο).

Από την παραπάνω περιληπτική περιγραφή προκύπτουν 12 σημαντικές περιοχές
στη Λαυρεωτική όπου έχουν μερικώς ή πλήρως αποκαλυφθεί.
1. 55 επίπεδα πλυντήρια
2. 4 ελικοειδή πλυντήρια
3. 20 κάμινοι τήξης
4. Περισσότερες από 100 δεξαμενές νερού
Το σύνολο των οποίων δημιουργούν μία ανεπανάληπτη αρχαία βιομηχανική ζώνη. Η προστασία της, η διατήρηση και η ανάδειξη αποτελεί χρέος της Πολιτείας (η διάνοιξη αγροτικών δρόμων έχει καταστρέψει πολλά από τα αρχαία μηχανήματα). Ο προωθητήρας (μπουλντόζα) στο πέρασμά του αφήνει μόνο καταστροφή. Καταστροφές έχουν γίνει και στον περιγραφόμενο χώρο της ΕΒΟ (από
την διάνοιξη των δρόμων).Η αρχαιολογική ανάδειξη συμπληρώνεται με δύο ακόμη γεωλογικά φαινόμενα. Το σπήλαιο του Κίτσου στην κορυφή του λόφου Μικρό Λιπάρι και το γεωλο-
γικό «Χάος» κοντά στην Καμάριζα.



Σπήλαιο Κίτσου
______________


Ανεξάρτητα από το χώρο των μεταλλείων του Αρχαίου Λαυρίου, κοντά στην Καμάριζα, στο βορειότερο μέρος της περιοχής, στην κορυφή του λόφου Μικρό Λιπάρι βρίσκεται το σπήλαιο του Κίτσου.Το σπήλαιο παρουσιάζει προϊστορικό-παλαιοβοτανικό-παλαιοντολογικό εν-
διαφέρον.Υπάρχουν ενδείξεις ανθρώπινης ζωής στο σπήλαιο πριν από 40.000 χρόνια.Έχουν εξακριβωθεί στρώματα της Μεσολιθικής (9.000-6.000 π.Χ.) και της αρχαιότερης νεολιθικής περιόδου (6000-5000 π.Χ.). Σε στρώματα κλασικής περιόδου βρέθηκαν κομμάτια λιθάργυρου και πήλινο
δοχείο κυπέλωσης.Στην νεότερη εποχή, στη δεκαετία του 1860 το σπήλαιο ήταν λημέρι του λήσταρχου Κίτσου.

Γεωλογικό «Χάος»
________________

Και πάλι κοντά στο χωριό Καμάριζα υπάρχει μεγάλο βάραθρο που οι ντόπιοι το ονόμασαν «Χάος». ΄Εχει σχήμα κυκλικό με βάθος 50 m και διάμετρο 120 mm. Τα παραπάνω προσθέτουν άλλα δύο ενδιαφέροντα σημεία στην ίδια περιοχή του θα βρούν κι αυτά την ανάδειξή τους μέσα από την αξιοποίηση του ΑρχαίουΛαυρίου.



Αλλά δεν είναι μόνο το αρχαίο Λαύριο. Η Λαυρεωτική αποτελεί ένα μοναδικό ιστορικό τόπο, αφού συνυπάρχουν βιομηχανικές εγκαταστάσεις της αρχαιότητας και των νεοτέρων χρόνων. Η ιστορία της συνδέεται με τα μεταλλεία και τη Μεταλλουργία. Δημιούργησαν την Αθήνα του Περικλή, με τον άργυρο, αλλά αποτέλεσαν σταθμό βιομηχανικής ανάπτυξης στα χρόνια του νεότερου ελληνικού κράτους.

Το νεότερο Λαύριο αποτέλεσε τη μοναδική για την Ελλάδα βιομηχανική πόλη,που δημιουργήθηκε τον περασμένο αιώνα σε έρημη περιοχή για τις ανάγκες μιας συγκεκριμένης βιομηχανικής δραστηριότητας. Αυτό βοήθησε να δώσει σημαντικά τεχνικά έργα και αξιόλογα βιομηχανικής, αλλά και οικιστικής αρχιτεκτονικής. Σήμερα το ένα μετά το άλλο αποκαθίστανται και αποτελούν κοσμήματα της πόλης.
Το Λαύριο με τη βιομηχανική του ανάπτυξη διαμόρφωσε κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες που επηρέασαν το γίγνεσθαι της Αττικής. Και οι δύο περίοδοι σημαδεύτηκαν από έντονα πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα. Στην αρχαιότητα υπήρξε η συμβίωση δούλων και ελευθέρων με οργανωμένες κοινωνικές μερίδες. Στα νεότερα χρόνια στο Λαύριο γεννήθηκαν οι απεργίες, οι εξεργέσεις των εργα-
τών, οι δικαστικές διενέξεις και οι πολιτικές συγκρούσεις.΄Οπως σας είναι γνωστό, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ξεκίνησε το νεότερο Λαύριο την ανάπτυξή του στηριζόμενο στις ορυκτές πρώτες ύλες του υπεδάφους της Λαυρεωτικής, με τις αντίστοιχες εμπλουτιστικές και μεταλλουρ-
γικές κατεργασίες. Mε τα χρόνια, η εδραίωση και η ύπαρξη του βιομηχανικού εργάτη προσέλκυ-
σε κι άλλες βιομηχανίες, ιδιαίτερα όταν οι μεταλλευτικές δραστηριότητες άρχισαν την πτωτική τους πορεία.Ετσι το Μεταλλευτικό-Μεταλλουργικό Λαύριο μετατράπηκε σε μιά βιομηχανική πόλη, στην οποία λειτουργούσαν πολλές μικρές και μεγάλες βιομηχανικές μονάδες.Είναι δύσκολο να διατυπώσει κανείς τις αιτίες, αλλά η επιτελούμενη αποβιομηχάνηση της χώρας από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, έπληξε καθοριστικάτο Λαύρειο. Με εξαίρεση την Dow και την μισόκλειστη μέχρι το 1998, OlympicMarine, όλες έχουν κλείσει.
Το κλείσιμο της βιομηχανίας με τη μονόδρομη απασχόληση του εργατικού δυναμικού είχε τραγικές οικονομικές συνέπειες, με μεγάλο ποσοστό ανεργίας και κοινωνικής αναστάτωσης. Σήμερα το Λαύριο βρίσκεται σε μια νέα πορεία ανάπτυξης. Πολλαπλές νέες δραστηριότητες εμφανίζονται και κοιτάζει με αισιοδοξία το μέλλον. Είναι πια εμφανής η ανάπτυξη του λιμανιού, ο εκσυγχρονισμός και η ανακατασκευή της Olympic Marine με νέες εγκαταστάσεις και διευκολύνσεις στα ιστιοπλοϊκά ή ταχύπλοα σκάφη – που την κατατάσσουν στις καλύτερες μαρίνες της Μεσογείου, η παρουσία του Ε.Μ.Π. με το Τεχνολογικό και Πολιτιστικό Κέντρο στο συγκρότημα της πρώην Γαλλικής Εταιρείας Λαυρίου και η προσπάθεια αύξησης της περιήγησης (Τουρισμός).Το Τεχνολογικό-Πολιτιστικό κέντρο έχει διττή επιδίωξη. «Αποτελεί ένα πρωτοποριακό εγχείρημα Ευρωπαϊκής εμβέλειας, που στοχεύει να συνδυάσει την τεχνολογική και οικονομική πρόοδο με σεβασμό της ιστορίας και τη συνύπαρξη
του πολιτισμού».΄Ετσι χαρακτηρίζεται το «Πάρκο» στις Πανεπιστημιακές εκδόσεις του Ε.Μ.Π.
το 1997, από τον τότε Αντιπρύτανη κ. Πολύζο και συνεχίζει. «Το Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο είναι ένας χώρος υποστήριξης καινοτομιών πρωτότυπης τεχνολογικής έρευνας διεθνών προδιαγραφών νέων βιομηχανικών εφαρμογών, πουδημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για δυναμική ανάπτυξη επιχειρήσεων πουπρόκειται να εγκατασταθούν σ’ αυτό».

Η δεύτερη επιδίωξη στοχεύει στην ανάδειξη του μνημειακού χαρακτήρα του συγκροτήματος και στη δημιουργία και ανάπτυξη μουσειακών, εκπαιδευτικών και εκθεσιακών χώρων, που θα διαμορφώσουν το «Πάρκο» σε πολιτιστικό πόλο εθνικής σημασίας, κομβικό δίκτυο ιστορικών τόπων και μνημείων στη Λαυρεωτική.

΄Ετσι σήμερα, από τη μιά μεριά σ’ ένα μεγάλο τμήμα των εγκαταστάσεων,μετά τις ανακαινίσεις και μετασκευές, άρχισαν να συγκεντρώνονται επιχειρήσεις για έρευνα και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και από την άλλη προχωρούν οι εργασίες για την ανάδειξη της ιστορικής βιομηχανικής σημασίας της περιοχής, με τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τα μουσεία, τις εκθέσεις και την
περιήγηση. Είναι όμως «άξιον απορίας» πώς αφέθηκε έξω από τις επιδιώξεις του «Πάρκου» η ανάδειξη της αρχαίας τεχνολογίας για τη μεταλλευτική βιομηχανία που μεγαλούργησε στη
Λαυρεωτική μεταξύ 5ου και 4ου αιώνα π.Χ.΄Ισως το κόστος ενός τέτοιου εγχειρήματος να ήταν έξω από τον προϋπολογισμό για το Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Κέντρο, αλλά θα μπορούσε να αναφέρεται
σε απώτερες επιδιώξεις και εργασίες.
Τη σημασία της αρχαίας μεταλλευτικής βιομηχανίας σε συνδυασμό με την νεότερη, αναγνώρισε το Πολιτιστικό Τεχνολογικό ΄Ιδρυμα της ΕΤΒΑ και εκπόνησε πλήρη μελέτη με τίτλο «Ιστορικό Αρχαιολογικό Πάρκο Λαυρεωτικής» για την ανάδειξη και περιηγητική αξιοποίηση της περιοχής, που έχει κατατεθεί από το 19…
Στη μελέτη αυτή περιγράφονται αναλυτικά οι φάσεις και οι προϋπολογισμοί για την ανάδειξη και αξιοποίηση της τάξης του 1.100.000.000 δρχ.
Από τη μελέτη αυτή συμπληρώθηκε η παρούσα εργασία. Και εδώ όμως γεννιέται μια άλλη απορία «γιατί ύστερα από τόσα χρόνια με μια υπαρκτή πλήρη και αναλυτική μελέτη στα γραφεία των αρμοδίων, τίποτα δεν έχει γίνει;
΄Οταν προγράμματα και χρήματα από την Ε.Ε. –με την κατάλληλη δραστηριοποίηση– μπο-
ρούσαν να εξοικονομηθούν.
Το ενδιαφέρον του Ε.Μ.Π. για το Αρχαίο Λαύριο αρχίζει από τον αείμνηστο Κ. Κονοφάγο. ΄Ετσι το Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών συνέχισε και συνεχίζει τη δραστηριότητά του γύρω από αυτό. Εργασίες του καθ. κ. Παπαδημητρίου, της Αναπλ. Καθηγήτριας κας Τσάιμου με τον Ομότ. Καθηγητή κ.Φραγκίσκο ή με τον κ. Η. Κονοφάγο, ανακοινώθηκαν σε συνέδρια ή δημοσιεύ-
θηκαν σε περιοδικά.
Τελευταία υπάρχει μια πρόταση στην Πρυτανεία του Ε.Μ.Π. για τη χρηματοδότηση εκπόνησης μιας πλήρους μελέτης για την αξιοποίηση του Αρχαίου Λαύριου. Η μελέτη αυτή μπορεί να συνδυαστεί μ’ αυτήν της ΠΤΙ-ΕΤΒΑ και να συμπεριλάβει και το νεότερο μεταλλευτικό-μεταλλουργικό συγκρότημα που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε στο Λαύριο.
Οι δυο προτάσεις, αν και ανεξάρτητες, συμπίπτουν σε πολλά σημεία.Η ΠΤΙ-ΕΤΒΑ στη μελέτη της γράφει ότι «προτείνεται η δημιουργία στη Λαυρεωτική ενός Ιστορικού-Αρχαιολογικού πάρκου, ενός υπαίθριου μουσείου γύρω από την εκμετάλλευση του Ορυκτού Πλούτου της περιοχής και των κοινωνικών συνθηκών που αυτή η εκμετάλλευση διαμόρφωσε.

Το πρόγραμμα της ΠΤΙ-ΕΤΒΑ αναλυτικά περιλαμβάνει:
_________________________________________________
1. Τη χάραξη 4 διαδρομών με διαφορετική χρήση μεταφορικών μέσων.

2. Την επέμβαση-διαμόρφωση-προστασία, ανάδειξη, διδακτική παρουσίαση-
σε δύο ερευνημένους αρχαιολογικούς χώρους στην πορεία των διαδρομών.

3. Την επέμβαση-επανάχρηση των κτιριακών εγκαταστάσεων δύο μεταλλευ-
τικών πηγαδιών του 19ου αιώνα.

4. Την επέμβαση, αποκατάσταση, διδακτική ανάδειξη του μεταλλευτικού
φρέατος Σερπιέρη.
Τις διαδρομές, ανάλογα με τις απαιτήσεις των επισκεπτών, αντιμετωπίζει μεειδικό μικρό λεωφορείο, με μικρό τραινάκι (σε απομίμηση του μεταλλευτικού τραίνου) και με πεζοπορία στον αρχαίο δρόμο.
Η μελέτη δίνει τις διαδρομές χρονικά και τοπικά. Σε κάθε στάση χωροθετεί τις απαραίτητες εξυπηρετήσεις των επισκεπτών (κιόσκια ανάπαυσης και αναμονής, αναψυκτήρια, πληροφορίες, τηλέφωνα κ.ά.).

Η μελέτη αυτή περιλαμβάνει αναλυτικά όλες τις επεμβάσεις και δράσεις που απαιτούνται για να αναδειχθεί ο αρχαιολογικός και ιστορικός βιομηχανικός χώρος. Αποτελεί μια πλήρη περιγραφή του χώρου και των εργασιών που απαιτούνται μέσα σε 65 σελίδες και πλήρη προϋπολογισμό ύψους 1.035.000.000 δρχ. Η προμελέτη του Ε.Μ.Π. άφηνε έξω την νεότερη ιστορική βιομηχανική περί-
οδο και συγκεντρώνεται μόνο στον αρχαίο μεταλλευτικό χώρο. Στα περισσότερα σημεία συμπίπτει με τις προτάσεις της ΠΤΙ-ΕΤΒΑ.
Το έργο της ανάδειξης περιλαμβάνει τη συντήρηση και περίφραξη (όσων δεν έχουν) ανασκαφών. Την βελτίωση των αυτοκινητοδρόμων ή μονοπατιών για εύκολη επικοινωνία με αυτοκίνητο ή πεζή. Τη συνέχιση των εκσκαφών στα πιο σημαντικά μέρη, τη συνέχιση της έρευνας για την ερμηνεία λειτουργίας των μηχανημάτων καθώς και του οργανωτικού συστήματος της περιοχής για την παραγωγή του αργύρου και την μεταφορά του στην Αθήνα. Την ιστορική κάλυψη του συστήματος εργασίας στο Αρχαίο Λαύριο. Και τέλος την εκστρατεία προβολής και ανάδειξης αυτής της
διαφορετικής, αλλά μεγάλης σημασίας, δραστηριότητας των Αρχαίων Ελλήνων.

Η ανάδειξη του Αρχαίου Λαυρίου πρέπει να ακολουθήσει 3 στάδια ανάπτυξης.

1ο Στάδιο: Καταγραφή και ανάδειξη υπαρχόντων ευρημάτων
_________________________________________________
1.1. Αποτύπωση αρχαίων ευρημάτων μεταλλευτικής τεχνολογίας

1.2. Απογραφή και περιγραφή ανασκαφών.

1.3. Αξιολόγηση ανασκαφών.

1.4. Κυκλοφοριακή σύνδεση ανασκαφών (βέλτιστη διαδρομή διασύνδεσης).

1.5. Στέγαση εκθεσιακού-Μουσειακού υλικού (π.χ. Αγία Τριάδα) εγκατάστα-ση εκθεσιακού υλικού αναπαράστασης της αρχαίας τεχνολογίας-Περιγραφικάσχέδια λειτουργίας, διαφάνειες, φωτογραφίες, μακέτες κ.ά.

2ο Στάδιο: Συνέχιση ανασκαφών
___________________________

2.1. Συμπληρωματικές ή νέες ανασκαφές.

2.2. Επισκευή ή κατασκευή οδών προσπέλασης-Σηματοδότηση για εύκολη πρόσβαση (μονοπάτια-αυτοκινητόδρομοι).

2.3. Κατασκευή ομοιωμάτων από αρχαία μηχανήματα με δυνατότητα επίδειξης της λειτουργίας τους.

2.4. Εκστρατεία ενημέρωσης και ανάδειξης του έργου.

2.4.1. Σύνδεση με πρακτορεία ταξιδίων

2.4.2. Επιστημονικές συναντήσεις

2.4.3. Υλικό προβολής

2.5 Ερευνητική περίοδος

2.5.1. Προκήρυξη διαγωνισμού υποτροφιών αποφοίτων Αρχαιολογικών Σχολών ή ΑΕΙ για παραπέρα αρχαιολογική και τεχνολογική έρευνα.

3ο Στάδιο: Διατήρηση και επέκταση του Εθνικού Δρυμού
______________________________________________

Επειδή η περιοχή, πέρα από το αρχαίο και νέο μεταλλευτικό της παρελθόν,είναι και πανέμορφη, υπάρχουν πιέσεις για αποχαρακτηρισμό της ως «Εθνικός Δρυμός», προκειμένου να κατακλιστεί με κάθε είδους οικοδομήματα. Γι’ αυτό όχι μόνο πρέπει να διατηρηθεί, αλλά και να επεκταθεί καλύπτοντας κάθε σημείο με αρχαιολογική αξία.
Το ύψος του προϋπολογισμού του Ε.Μ.Π. ανήλθε στα 765.000 δρχ. Είναι φανερό από τα παραπάνω ότι η δημιουργία ενός νέου πυρήνα μελέτης από Ε.Μ.Π. και ΠΤΙ-ΕΤΒΑ για το συγκερασμό των απόψεων σε μια πρόταση και έναν προϋπολογισμό θα είχε απόλυτη επιτυχία. Αλλά δε φτάνει μόνο αυτό. Παράγοντες και φορείς, όπως το Υπουργείο Πολιτισμού, ο Δήμος Λαυρίου, πρέπει να βοηθήσουν για την εξεύρεση χρηματοδότησης μέσα από τα προγράμματα της Ε.Ε. και η ομάδα του Ε.Μ.Π. μαζί με την αντίστοιχη της ΠΤΙ-ΕΤΒΑ είναι έτοιμη να προχωρήσει στις υπόλοιπες ενέργειες
για την εκτέλεση και παρακολούθηση του ΄Εργου.
Ενός έργου που θα λαμπρύνει τη Λαυρεωτική, θα δώσει το έναυσμα και για άλλους τέτοιους χώρους και θα αυξήσει την περιήγηση από την οποία θα γίνει γνωστή η άγνωστη αρχαία τεχνογνωσία και οι προσπάθειες ανάπτυξης του νεότερου ελληνικού κράτους.
Υπάρχει ακόμη και το νεώτερο Λαύριο, αυτό που αναδεικνύεται μέσα απότο «Πολιτιστικό και Τεχνολογικό Πάρκο» από το Ε.Μ.Π., στην πρώην Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου.
Ο συνδυασμός του Αρχαίου με το νεότερο, με αμφίδρομες επικοινωνίες στα παλιά και νέα μεταλλεία και εργοστάσια, θα δημιουργήσουν τις απαιτούμενες συνθήκες προσέλκυσης και ανάδειξης των δύο εποχών της μεταλλευτικής τεχνολογίας που πέρασε από το Λαύριο και δυστυχώς σταμάτησε.
Η ανάδειξη του Αρχαίου Λαυρίου πρέπει να ακολουθήσει 3 στάδια ανάπτυξης.

Προϋπολογισμός για την ανάδειξη του αρχαίου Λαυρίου

Στάδιο ΄Εργο Ποσόν (δρχ.)
1.1-1.5,2.1-2.4
και 2.5
2.4.1-2.4.3 και
2.5.1
1ο Στάδιο 245.000.000
1.1 25.000.000
1.2 10.000.000
1.3 10.000.000
1.4 10.000.000
1.5 190.000.000
2ο Στάδιο 445.000.000
2.1 60.000.000
2.2 150.000.000
2.3 60.000.000
2.4 100.000.000
2.4.1. 30.000.000
2.4.2. 30.000.000
2.4.3. 40.000.000
2.5 75.000.000
2.5.1. 75.000.000
3ο Στάδιο 75.000.000
ΣΥΝΟΛΟ 765.000.000
Β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α
Ardaillon E: Les mines du Laurium dans l’ Antiquité, Paris 1897.
Crosby M: «The leases of the Laureion mines», Hesperia XIX, 1950.
Δοανίδης Ι.Π.: Τα μεταλλεία, Σύλλογος προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων 1904.
Gall-H.H.-Z.Hstus-Gall, «Bronze Age Copper sources in the Mediteranean A.N.»,
Approach Science 2, 1982.
658 Κ. ΤΣΑΪΜΟΥ, Α. ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ
Geehan-Liritzis V. «The relationship between metalwork copper sources and the
evidence for set Lement in the Greek life Neolithic and early bronze age», Oxford
Journal of Archeology I.II.1983.
Jones E.J.:- Lavrion, Agrileza, 1977-83.
Excavations at a silver-mine site, 1984-85.
The planning and construction of Attic Ergasteria, 1990.
Κακαβογιάννης Χ. Ευάγγελος, «Μέταλλα Συγκεχωρημένα», Η οργάνωση της εκμε-
τάλλευσης του ορυκτού πλούτου της Λαυρεωτικής από την Αθηναϊκή Δημοκρατία,
Διδ. Διατρ., Αθήνα, 1992.
Κονοφάγος Κ.: «Η μέθοδος του εμπλουτισμού των μεταλλευμάτων των αρχαίων Ελ-
λήνων εις τα επίπεδα πλυντήρια της Λαυρεωτικής», Πραγματείαι της Ακαδημίας
Αθηνών, 29, 1970.
Κονοφάγος Κ. Musshe H: «Τα ελικοειδή πλυντήρια των αρχαίων Ελλήνων εις το
Λαύριον. Μία απολεσθείσα αρχαία Ελληνική εφεύρεσις», Πραγματείαι της Ακα-
δημίας Αθηνών, 29,1970.
Κονοφάγος Κ., Μπαντέκα Ε.: «Αι δεξαμεναί ύδατος της αρχαίας μεταλλουργίας εις το
Λαύριο και το ειδικό στεγανοποιητικόν επίστρωμα τούτων», Πρακτικά Ακαδημίας
Αθηνών, 49, 1974.
Κονοφάγος Κ., Μπαντέκα Ε., Τσάιμου Κ.: «H αθηναϊκή τεχνική της νομισματοκοπί-
ας κατά την κλασικήν εποχήν, Πρακτικά Ακαδημίας Αθηνών», 51, 1976.
Κονοφάγος Κ.: Το αρχαίο Λαύριο και η Ελληνική τεχνική παραγωγής του αργύρου,
Αθήνα, 1980.
Κονοφάγος Κ., Παπαδημητρίου Γ.: «Η τεχνική της παραγωγής σιδήρου και χάλυβος
από τους αρχαίους ΄Ελληνες στην Αττική κατά την κλασικήν περίοδο», Πρακτικά
Ακαδημίας Αθηνών, 56, 1981.
Κονοφάγος Κ.: Η Δημοκρατία της Αθήνας και οι παραχωρήσεις στους πολίτες της των
μεταλλείων της Λαυρεωτικής κατά τον 4ο αι. π.Χ. Ο βασικός ρόλος του αργύρου του
Λαυρίου στην ισχύ και τον πολιτισμό της Αθήνας, (1988 έτος συγγραφής. Εκδόθηκε
το 1997 από το Ε.Μ.Π.)
Κονοφάγος Κ.: «Εμπλουτισμός μεταλλευμάτων με JIG στην αρχαιότητα και τον με-
σαίωνα», Πρακτικά Δ΄ Επιστημονικής συνάντησης ΝΑ. Αττικής, 1989.
Κορδέλλας Α.: Le Laurium, Marseille, 1869 (Μετάφραση Α. Κανατούρης 1993), έκ-
δοση Εταιρείας Μελετών Λαυρεωτικής.
Βιομηχανία της εταιρείας των Μεταλλουργείων Λαυρίου και τα μεταλλευτικά και
μεταλλουργικά αυτής προϊόντα εν τη Δ΄ Ολυμπιακή Εκθέσει (1888).
Το Λαύριον και ο Ελληνικός άργυρος, 1895.
Labarbe J.: La loi navale de Thèmistocle, Paris 1957.
Thorikos, Les Testimonia, Gent, 1977.
ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ 659
Lauffer S., Die BergwerkessKlaven von Laureion, Wiesbaden 1979.
Μαρίνος Γ. - Petrascheck W.: Λαύριον 1956.
Musshe H.: Thorikos. A guide of the excavations, Comité des fouilles belges en Grèce,
Bruxelles 1974.
Νegris P. «Laveries anciennes du Laurium», Annales des Mines, 20, 1881.
Νέα ευρήματα από το Θορικό, Πρακτικά Β΄ Επιστημονικής Συνάντησης ΝΑ. Ατ-
τικής, 1986.
Thorikos, La vie dans une ville minière de la Grèce antique, 1986
Οικονομάκου Μ: Αρχαία αγορά στο λιμάνι Πασά Λαυρίου, 1980.
«Αρχαίο νεκροταφείο στην περιοχή Λαυρίου», AΔ, 40, (1985). Μελέτες.
«Έρευνες στη Λαυρεωτική», ΑΔ 1992.
Παπαδημητρίου Γ.: «Μορφολογικά στοιχεία και τυποποίηση των αρχαίων επιπέδων
πλυντηρίων», Πρακτικά Δ΄ Επιστημονικής Συνάντησης ΝΑ. Αττικής, 1989.
Τσάιμου Κ.: Εργασία και ζωή στο αρχαίο Λαύριο σε εγκατάσταση εμπλουτισμού Μεταλ-
λευμάτων τον 4ο αι. π.Χ., Διδακτ. Διατρ., Αθήνα 1988.
«Τα “sluices” στο αρχαίο Λαύριο και η ονομασία τους», Ορυκτός Πλούτος, 70, 1991.
«Τα ελικοειδή πλυντήρια της Λαυρεωτικής», Ορυκτός Πλούτος, 95, 1995.
Τσάιμου Κ. - Φραγκίσκος Α.: «Τα επίπεδα πλυντήρια εμπλουτισμού μεταλλευμάτων
της Λαυρεωτικής. Παρατηρήσεις στη λειτουργία τους», 3ο Συμπόσιο Αρχαιομετρί-
ας (Αθήνα 6-9 Νοεμβρίου, 1996).
Τσάιμου Κ., - Κονοφάγος, Η.Κ., «Σύστημα πίεσης στον εμπλουτισμό των επίπεδων
πλυντηρίων του αρχαίου Λαυρίου», «Αργυρίτις γη», Χαριστήριο στον Κ. Κονοφάγο,
1997.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...