Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη, 22 Δεκεμβρίου 2016

Η ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΣΤΟ ΔΙΡΟ

  • Ο

Ο Γιώργος Παπαθανασόπουλος μας μίλησε για την ανακάλυψη της...αρχαιότερης αγκαλιάς στο Διρό

Συναντήσαμε τον Δρ. Γιώργο Παπαθανασόπουλο, Αρχαιολόγο και Διευθυντή των Ανασκαφών του Διρού, στο σπίτι του στην Γλυφάδα.
 Κύριε  Παπαθανασόπουλε, τις τελευταίες ημέρες όλα τα ΜΜΕ ασχολούνται με αυτήν την τόσο σπουδαία ανακάλυψη στο Διρό. Ένα ζευγάρι αγκαλιασμένο, θαμμένο μαζί για περίπου 6.000 χρόνια!  Το απεκάλεσαν η «αρχαιότερη αγκαλιά»! Πριν μας μιλήσετε γι’ αυτήν την τόσο σημαντική ανακάλυψη,  θα επιθυμούσαμε να μας πείτε πως ασχοληθήκατε με το Διρό και ιδιαίτερα με την Αλεπότρυπα.
 Η σχέση μου με το Διρό ξεκίνησε το 1970, όταν ανέλαβα την θέση του Έφορου Κλασσικών Αρχαιοτήτων Σπάρτης. Στο Διρό υπήρχαν δύο σπήλαια : Το ένα, η Γλυφάδα ήταν το γνωστό σε όλους,  και το άλλο ,  άγνωστο στο ευρύ κοινό, η Αλεπότρυπα.  Την Αλεπότρυπα είχε ανακαλύψει το 1958 το ζεύγος Πετρόχειλου, οι οποίοι εντόπισαν μία τρύπα στο βραχώδες μέτωπο του βράχου, όπου  χωνόντουσαν τα σκυλιά των κυνηγών  βγαίνοντας μετά από μέρες, λασπωμένα. Κατάλαβαν λοιπόν, ότι η σπηλιά είχε βάθος και άρχισαν τις έρευνες. Διαμόρφωσαν έναν κεντρικό διάδρομο με ενδιάμεσα πλατώματα  από την είσοδο μέχρι το βάθος της, όπου υπήρχε λίμνη με πόσιμο γλυφό νερό.  Μετά  τον θάνατο του Πετρόχειλου, ασχολήθηκε με το σπήλαιο για ένα διάστημα η σύζυγος του Άννα.
 Όταν λοιπόν τοποθετήθηκα διευθυντής στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης, είδα  τέσσερα κοφίνια γεμάτα κομμάτια πιθαριών με ανάγλυφη διακόσμηση τα οποία ήταν τοποθετημένα στην πίσω πλευρά του μουσείου που χρησιμοποιείτο ως υπαίθρια αποθήκη αρχαίων  με την ένδειξη Αλεπότρυπα. Στο μουσείο  υπήρχαν επίσης αρχεία , φωτογραφίες και σχέδια βραχογραφιών από την ίδια προέλευση.   Αυτά κίνησαν ιδιαίτερα το ενδιαφέρον μου, πολύ περισσότερο  διότι  τίποτε δεν ήταν γνωστό μέχρι τότε για την Αλεπότρυπα. 
  Όταν επισκέφτηκα το σπήλαιο αυτό του Διρού βρήκα  την είσοδο χωρίς πόρτα που όπως πληροφορήθηκα είχε κλαπεί. Υπήρχαν μόνο οι σιδερένιοι μεντεσέδες της.  Ξεκίνησα λοιπόν εκείνο το καλοκαίρι τις ανασκαφές στο σπήλαιο, το οποίο  είχε εμφανή κατάλοιπα ζωής από τη Νεολιθική Εποχή χρονολογούμενα  στην περίοδο 4.000- 3000 π.Χ.  Οι  νεολιθικοί  κάτοικοι  της περιοχής του Κόλπου του Διρού χρησιμοποιούσαν το σπήλαιο ως καταφύγιο, ως μόνιμη ή περιστασιακή κατοικία,   ως αποθήκη αγαθών, ω ς νεκροταφείο και ως τόπο λατρείας. Το νερό της λίμνης είναι γλυφό και υπάρχουν δείγματα ότι εκεί μαγειρεύανε, γιατί υπάρχουν δείγματα στάχτης.  
Τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα πλούσια : πήλινα και μαρμάρινα ειδώλια, λίθινα και οστέϊνα εργαλεία, πήλινα ακόσμητα και γραπτά αγγεία, σύνεργα υφαντικής, όπλα, κοσμήματα καθώς και ποικίλα μικροαντικείμενα που υποδηλώνουν τον πλούτο και την δυναμική  της νεολιθικής κοινότητας του Διρού, καθώς και  μία ομαδική ταφή και ο σκελετός μιας γυναίκας σε άριστη κατάσταση (27 χρονών και μητέρας) που χρονολογείται στην τελευταία περίοδο (3.500 – 3.200 π.Χ.)
Όπως είναι προφανές, με τόσα ευρήματα, έπρεπε να εκτεθούν σε ένα Μουσείο.  Δημιουργήσαμε λοιπόν το Νεολιθικό Μουσείο του Διρού, μπροστά στην είσοδο του σπηλαίου, ώστε να αποτελεί ενότητα με τον τόπο προέλευσης των ευρημάτων.
Ας έρθουμε τώρα στην τόσο σπουδαία ανακάλυψη του αγκαλιασμένου ζευγαριού. Ανακοινώθηκε στα ΜΜΕ την ημέρα του Αγ. Βαλεντίνου.
 Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνσή μου και από διεπιστημονική ομάδα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας με  ομάδα συνεργατών και αμερικανούς συναδέλφους του Field Museum στο Σικάγο. Οι σκελετοί του αγκαλιασμένου ζευγαριού αποκαλύφθηκαν  το καλοκαίρι του 2014 στη θέση "Ξαγκουνάκι" , σε ελάχιστη απόσταση από την είσοδο του σπηλαίου. Τα χέρια είναι το ένα κάτω από το σώμα, το άλλο από πάνω, τα πόδια τους μπλεγμένα, είναι πραγματική αγκαλιά! Θέλαμε να είμαστε σίγουροι για τα στοιχεία. Προχωρήσαμε σε ανάλυση DNA και βάσει της μεθόδου του C14 – η οποία πραγματοποιήθηκε στο εξωτερικό – μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι οι σκελετοί χρονολογούνται περίπου το 3.800 π.Χ., πριν από σχεδόν 6.000 χρόνια δηλαδή. Τα οστά βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην Εφορεία Σπηλαιολογίας στην Αθήνα, όπου πραγματοποιούνται και άλλες έρευνες  και ελπίζουμε ότι σύντομα θα βρεθούν και πάλι στο Διρό. Σε κοντινό σημείο  βρέθηκαν επίσης διπλές ταφές, μια νεαρών ενηλίκων σε συνεσταλμένη θέση και μια παιδική σε αγγείο, καθώς και μια ταφή εμβρύου. Όλες αδιατάρακτες.
Πιστεύετε ότι θα υπάρξουν και άλλες ανακαλύψεις;
 Δεδομένου ότι το σπήλαιο του Διρού είναι ένα από τα σημαντικότερα νεολιθικά κέντρα της Ευρώπης, αλλά και παγκοσμίως, με την παλαιότητα και την σπουδαιότητα των ευρημάτων, είμαι βέβαιος ότι θα υπάρξει υλικό για αρχαιολογικό έργο για τουλάχιστον τρεις γενιές αρχαιολόγων.  Η Νεολιθική κοινότητα του Διρού ήταν ιδιαίτερα πλούσια σε ευρήματα που φανερώνουν το υψηλό πολιτισμικό επίπεδο του νεολιθικού ανθρώπου στην Ελλάδα και την Μεσόγειο.

Ευχαριστήσαμε τον κύριο Παπαθανασόπουλο για τον πολύτιμο χρόνο που μας αφιέρωσε και φύγαμε γοητευμένοι από αυτά που μας είπε και από τον ίδιο!

Μίλησε στην Ελισάβετ Μιτσού           
Φωτο Γ. Παπαθανασόπουλου: Ελισάβετ Μιτσού


ΠΗΓΗ:http://www.alimosonline.gr/%CE%BF%CE%B9-%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%BF%CF%85/6128-%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B5-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%88%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CF%81%CF%8Chttp://www.alimosonline.gr/%CE%BF%CE%B9-%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%BF%CF%85/6128-%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B5-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%88%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CF%81%CF%8C

Source: http://www.alimosonline.gr/%CE%BF%CE%B9-%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%BF%CF%85/6128-%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B5-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%88%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CF%81%CF%8C
Διαβάστε Περισσότερα »

Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2015

Πλούσια σε αρχαιολογικά ευρήματα η χρονιά που φεύγει


Μια «χρυσή» ταφή, ένας ασύλητος, πλούσια κτερισμένος λακκοειδής τάφος πολεμιστή του 1500 π.Χ. ήρθε στο φως φέτος το καλοκαίρι στην Πύλο.
Μια πλούσια από αρχαιολογική άποψη χρονιά ήταν το 2015, γεμάτη από εξαιρετικής σημασίας ευρήματα - όπως η ταφή πολεμιστή στην Πύλο, αποφάσεις που άλλαξαν τα δεδομένα - όπως η γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) για τη διατήρηση κατά χώραν των αρχαιοτήτων που βρέθηκαν στον σταθμό «Βενιζέλου» του μετρό Θεσσαλονίκης -, καθώς και από προγράμματα ανάδειξης μνημείων ανά την επικράτεια.
Στην αναδρομή στις σημαντικότερες αρχαιολογικές ειδήσεις της χρονιάς που πέρασε, ξεχωρίζουν πέντε ευρήματα τα οποία είχαν και τη μεγαλύτερη δημοσιότητα:
Η διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε στάση εναγκαλισμού, που χρονολογείται στο 3800 π.Χ., βρέθηκε στη θέση «Ξαγκουνάκι».
1. Στις 12 Φεβρουαρίου 2015, η είδηση μιας «σφιχτής αγκαλιάς» έκανε τον γύρο του κόσμου.  Η διπλή αδιατάρακτη ταφή νεαρών ενηλίκων, άνδρα και γυναίκας, σε στάση εναγκαλισμού, που χρονολογείται στο 3800 π.Χ., βρέθηκε στη θέση «Ξαγκουνάκι», έναν φυσικό λόφο περίπου 200 μέτρα από το σπήλαιο Αλεπότρυπα, στο πλαίσιο του πενταετούς Ανασκαφικού και Μελετητικού Έργου Διρού.
Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση του επίτιμου εφόρου αρχαιοτήτων Δρος Γ.Α. Παπαθανασόπουλου, από διεπιστημονική ομάδα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας, σε συνεργασία με Έλληνες και ξένους επιστήμονες υπό την εποπτεία των αρμόδιων Εφορειών Αρχαιοτήτων.
«Οι διπλές ταφές σε στάση εναγκαλισμού είναι εξαιρετικά σπάνιες και αυτή του Διρού αποτελεί μια από τις αρχαιότερες του κόσμου, αν όχι την αρχαιότερη, μέχρι σήμερα», είχε πληροφορήσει τότε το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού για το εύρημα, που βγήκε από τα σπλάχνα της γης το καλοκαίρι του 2013, αλλά έγινε γνωστό λίγες μέρες μετά τα αποτελέσματα της πιστοποίησης του φύλου των δύο αγκαλιασμένων.
Ένας νέος οικισμός «αναδύθηκε» φέτος από τη θάλασσα του όρμου Κοιλάδας στην Αργολίδα, στην παραλία Λαμπαγιαννά.
2. Ένας νέος οικισμός «αναδύθηκε» φέτος από τη θάλασσα του όρμου Κοιλάδας στην Αργολίδα, στην παραλία Λαμπαγιαννά.
Η μεγάλη έκταση του βυθισμένου οικισμού, ο εντοπισμός τουλάχιστον τριών υπερμεγεθών (18Χ10 μ.) πεταλόσχημων θεμελιώσεων - πιθανόν πύργων - που ήταν προσαρτημένες στη γραμμή τείχους και η πληθώρα της κεραμικής που συλλέχθηκε και χρονολογεί το εύρημα περίπου στο 2500 π.Χ., ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της φετινής έρευνας.
Η έρευνα που ξεκίνησε από το 2014 στη θαλάσσια περιοχή του σπηλαίου Φράγχθι με την αποστολή Terra Submersa και το ηλιακό σκάφος Planet Solar, διεξάγεται υπό την διεύθυνση της Προϊσταμένης της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων (ΕΕΑ) Δρ. Αγγελικής Γ. Σίμωσι και του Διευθυντή της Ελβετικής Αρχαιολογικής Σχολής καθηγητή Καρλ Ρέμπερ, με υπεύθυνους επί τόπου, εκτός από τον κ. Μπεκ, την αρχαιολόγο της ΕΕΑ Δέσποινα Κουτσούμπα.
Πινακίδες Γραμμικής Β΄ γραφής εντοπίστηκαν το καλοκαίρι στην ανασκαφή του σημαντικότατου νέου μυκηναϊκού ανακτόρου στον Άγιο Βασίλειο Ξηροκαμπίου Λακωνίας.
3. Πινακίδες Γραμμικής Β΄ γραφής εντοπίστηκαν το καλοκαίρι στην ανασκαφή του σημαντικότατου νέου μυκηναϊκού ανακτόρου στον Άγιο Βασίλειο Ξηροκαμπίου Λακωνίας, εμπλουτίζοντας τις έρευνες που διεξάγονται από το 2009 στην περιοχή από την Αρχαιολογική Εταιρεία, υπό τη διεύθυνση της επίτιμης εφόρου αρχαιοτήτων Αδαμαντίας Βασιλογάμβρου.
Όπως είχε πει τον Αύγουστο η ανασκαφέας, «είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα βρεθούν περισσότερες πινακίδες και πολύ πιθανό να συμπληρωθούν κάποιες που ήδη έχουμε», ενώ το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο στον χώρο που έχει ανασκαφτεί είναι ότι «η κύρια αρχιτεκτονική φάση ανήκει στον πρώτο ανακτορικό αιώνα, τον 14 αι. π.Χ., στον οποίο χρονολογείται και το αρχείο, είναι δηλαδή παλαιότερο από της Πύλου, κατά τουλάχιστον ένα αιώνα».
Η έρευνα είχε χαρακτηριστεί από το υπουργείο Πολιτισμού ως μία «από τις πιο σπουδαίες συστηματικές ανασκαφές στον τομέα της ελληνικής πρωτοϊστορίας».
Μια επιγραφή που ανέφερε «ΕΛΘΕ ΜΟΙ Ω ΠΑΙΑΝ ΦΕΡΩΝ ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟΝ ΑΛΗΘΕC» βρέθηκε στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού.
4. Στα τέλη Αυγούστου, άλλη μια σημαντική είδηση είδε το φως της δημοσιότητας: Μια επιγραφή που ανέφερε «ΕΛΘΕ ΜΟΙ Ω ΠΑΙΑΝ ΦΕΡΩΝ ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟΝ ΑΛΗΘΕC» (δηλαδή «Έλα σε μένα ω Παιάνα [Απόλλωνα] φέρνοντας τον αληθινό χρησμό») βρέθηκε στο στόμιο πηγαδιού στην αυλή του ιερού του «Εκατείου», στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, τότε, του ΥΠΠΟΑ, «το εξαιρετικής σημασίας εύρημα ταυτίζει τη συγκεκριμένη θέση ως το πρώτο και μοναδικό μαντείο Απόλλωνος στην Αθήνα, επιβεβαιώνει τη λατρεία του θεού μαζί με την αδελφή του Άρτεμη και αποκαθιστά την ορθή ερμηνεία του χώρου ως τεμένους που στο τέλος του 19ου αι. είχε αποδοθεί από τον Κ. Μυλωνά και σε μια τρίτη θεότητα, την Εκάτη».
Η ανακάλυψη, που έγινε κατά τις ανασκαφές του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου (υπό τη διεύθυνση της Δρ. Γιούτα Στρόσεκ και την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών), είναι σημαντική για την ιστορία της αρχαίας λατρείας στην Αθήνα τη ρωμαϊκή εποχή.
Μια «χρυσή» ταφή, ένας ασύλητος, πλούσια κτερισμένος λακκοειδής τάφος πολεμιστή του 1500 π.Χ. ήρθε στο φως φέτος το καλοκαίρι στην Πύλο.
5. Μια «χρυσή» ταφή, ένας ασύλητος, πλούσια κτερισμένος λακκοειδής τάφος πολεμιστή (ή και ιερέα) του 1500 π.Χ. ήρθε στο φως φέτος το καλοκαίρι στην Πύλο, κοντά στο μυκηναϊκό ανάκτορο του Νέστορα, στον Άνω Εγκλιανό.
Η είδηση παρέμεινε κρυφή ως τα τέλη Οκτωβρίου - και την ολοκλήρωση των ερευνών - για λόγους προστασίας των ευρημάτων. Δίπλα στον πολεμιστή βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ένα χάλκινο σπαθί με επιχρυσωμένη ελεφαντοστέινη λαβή, χρυσά σφραγιστικά δακτυλίδια και κύπελλα, μια σπάνια χρυσή αλυσίδα, ασημένια κύπελλα (ορισμένα με χρυσά χείλη), χάλκινα αγγεία και κύπελλα, περισσότεροι από πενήντα σφραγιδόλιθοι και περισσότερες από 1.000 ψήφοι από πολύτιμους λίθους.
Τα αντικείμενα που βρέθηκαν - πολλά από τα οποία είναι έργα μινωικής τεχνοτροπίας - πιστοποιούν ότι ο τάφος «αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο φως τα τελευταία εξήντα πέντε χρόνια», όπως πληροφορούσε το υπουργείο, αλλά και οι ανασκαφείς του, Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι (το ερευνητικό πρόγραμμα διεξήχθη από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών κατόπιν άδειας του ΥΠΠΟΑ).
Το ζεύγος των αρχαιολόγων ενημέρωσε την πολιτική ηγεσία του υπουργείου παρουσία δημοσιογράφων εγκαινιάζοντας, όπως ειπώθηκε από τον υπουργό Αρ. Μπαλτά, «μια νέα μορφή επικοινωνίας».
Ο αρχαιολόγος Χαλέντ Αλ Aσάαντ.
Τέλος, η βάρβαρη δολοφονία του Σύρου αρχαιολόγου Χαλέντ Αλ Aσάαντ και η καταστροφή των μνημείων της Παλμύρας και άλλων περιοχών από τους τζιχαντιστές του ISIS συγκλόνισαν το 2015 όχι μόνο τη διεθνή αρχαιολογική κοινότητα αλλά και την παγκόσμια κοινή γνώμη. Μια μνεία στα τραγικά αυτά γεγονότα δεν μπορεί να λείψει από καμιά αναδρομή του έτους που πέρασε.
Διαβάστε Περισσότερα »

Κυριακή, 31 Μαΐου 2015

Λουόμενοι στα Αστέρια Γλυφάδας για 6.000 χρόνια


Οι κάτοικοι της Γλυφάδας και του Ελληνικού πρέπει να ξέρουν πως στα ίδια χώματα που παίζουν τα παιδιά τους σήμερα, ζούσαν και περπατούσαν κάποιοι άλλοι κατά την 4η και 3η χιλιετία π.Χ., δηλαδή πριν από 6.000 χρόνια.
Γενική άποψη του ακρωτηρίου Αγίου Κοσμά
Γενική άποψη του ακρωτηρίου Αγίου

 Κοσμά
Και ότι στα Αστέρια της Γλυφάδας έκαναν τα μπάνια τους, εγκατεστημένοι μάλιστα σε μόνιμες κατοικίες, άνθρωποι της πρωτοελλαδικής εποχής. Η περιήγηση στα λείψανα που άφησαν πίσω τους αυτοί οι μακρινοί μας πρόγονοι από το Παλαιό Φάληρο ώς τα Αστέρια της Γλυφάδας είναι πλέον δυνατή μετά το πλήθος των ευρημάτων που ήρθαν στο φως με την ευκαιρία διαφόρων έργων τα τελευταία χρόνια.
Με οδηγό τον περιηγητή Παυσανία, ο οποίος περιγράφει το τοπίο που αντίκρισε βγαίνοντας από τον Πειραιά στα μέσα του 2ου μ.Χ. αιώνα., αλλά και τον Στράβωνα, έναν αιώνα νωρίτερα, η αρχαιολόγος Ντίνα Καζά, υπεύθυνη των ανασκαφών αυτής της περιοχής, αναγνώρισε οικίες, δρόμους, ιερά και μνημεία, ανθρώπινες δραστηριότητες, συνήθειες, λατρείες, έθιμα και παραδόσεις.


Νεκροταφείο στο Μετρό Αργυρούπολης

Νεκροταφείο στο Μετρό Αργυρούπολης

Επειτα από 28 χρόνια ανασκαφικής έρευνας με την ΚΣΤ' Εφορεία Αρχαιοτήτων (1983-2011), η κ. Καζά είναι σε θέση να αφηγηθεί τη διαχρονική ιστορία του δυτικού παραλιακού μετώπου της Αττικής, πράγμα που θα κάνει τη Δευτέρα (31/3), 6 μ.μ., στις διαλέξεις των Φίλων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (Τοσίτσα 1).
Θα ξεναγήσει το κοινό νοερά ξεκινώντας από το Φάληρο, θα ακολουθήσει την πορεία των περιηγητών με ενδιάμεσες στάσεις στις σημαντικότερες αρχαιολογικές και ιστορικές θέσεις και σε εντυπωσιακά ευρήματα, πολλά από τα οποία έχουν διατηρηθεί ορατά, όπως η ίδια επισημαίνει.
Πάντως, εκεί όπου βρίσκονται σήμερα οι δήμοι Παλαιού Φαλήρου, Αλίμου, Ελληνικού-Αργυρούπολης και Γλυφάδας, στην αρχαιότητα είχαν αναπτυχθεί με την ίδια ακριβώς ακολουθία οι αττικοί δήμοι του Φαλήρου, του Αλιμούντος, του Ευωνύμου και της Αιξωνής. Μάρτυρας, ο Στράβωνας που γράφει: «Μετά δε τον Πειραιά, Φαληρείς δήμος εν τη εφεξής παραλία. Είθ' Αλιμούσιοι, Αιξωνείς, Αλαιείς Αιξωνικοί... και κατά τους Αιξωνέας δ' εστίν Υδρούσσα» (Στρ. ΙΧ 398).
Προϊστορικός περίβολος στα Αστέρια Γλυφάδας
Προϊστορικός περίβολος στα Αστέρια Γλυφάδας


Ποιος ήταν όμως ο δήμος του Ευωνύμου που δεν αναφέρεται από τους περιηγητές; «Κατείχε ενδότερη θέση δεξιά και αριστερά της σημερινής λεωφόρου Βουλιαγμένης και περιλαμβάνει ένα μέρος από το σύγχρονο δήμο της Ηλιουπόλεως», σύμφωνα με την κ. Καζά. «Οι αρχαίοι αττικοί δήμοι που διαμορφώθηκαν στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη, αποτέλεσαν συνέχεια προγενέστερων εγκαταστάσεων που ανάγονται στα προϊστορικά χρόνια.

Αγγεία από αποθέτη Πρωτοελλαδικού νεκροταφείου στα Αστέρια Γλυφάδας
Αγγεία από αποθέτη Πρωτοελλαδικού νεκροταφείου στα Αστέρια Γλυφάδας
 
Κι αυτό προκύπτει γιατί στην περιοχή του Αλίμου και της Γλυφάδας βρέθηκαν ίχνη κατοίκησης από τα τέλη της 4ης και καθ' όλη τη διάρκεια της 3ης χιλιετίας π.Χ., ενώ πενιχρά στοιχεία αυτών των εποχών δεν λείπουν και από το Ελληνικό». Κάτι που σημαίνει ότι μπορούν να «σκοντάψουν» σε αρχαία όσοι επιθυμούν να αξιοποιήσουν με νέα κτήρια την περιοχή του παλαιού αεροδρομίου.
Πρωτοελλαδικά και μεσοελλαδικά λείψανα έχουν βρεθεί από τον Αγιο Κοσμά, το Κοντοπήγαδο Αλίμου μέχρι και τα Αστέρια της Γλυφάδας, ενώ κατά τα μυκηναϊκά χρόνια από τον 14ο έως τον 12ο αι. π.Χ. κατοικούνταν το Φάληρο, τα Λουτρά Αλίμου, ο Αγιος Κοσμάς και η Αλυκή Γλυφάδας-Βούλας.
Ηταν επίσης σε χρήση η ακτή του φαληρικού λιμένα στο Δέλτα Φαλήρου, ενώ στο Κοντοπήγαδο εκτός από τα οικιστικά συγκροτήματα βρέθηκαν και εργαστήρια κατεργασίας λιναριού, ψαθοπλεκτικής, καλαθοπλεκτικής και παραγωγής κεραμικών. Το ενδιαφέρον είναι ότι το Φάληρο, ο Αγιος Κοσμάς και το Κοντοπήγαδο είχαν αναπτύξει σχέση και εξάρτηση (13ο και 12ο αι. π.Χ.) με την εξουσία των Αθηνών. Η Ακρόπολη φαίνεται πως διαχειριζόταν την παραγωγή και διακίνηση των προϊόντων τους μέσω του φαληρικού λιμένα.
Οστεοδόχος κάλπη από την Αεροπορική Βάση Ελληνικού
Οστεοδόχος κάλπη από την Αεροπορική Βάση Ελληνικού


Τα χρόνια που ακολούθησαν (από τον 8ο-4ο αι. π.Χ.) οι ίδιες περιοχές συνέχισαν να κατοικούνται όπως αποδεικνύουν τα μεγάλα νεκροταφεία που έχουν ανασκαφεί στο Δέλτα Φαλήρου, στον Αλιμο (κτήμα Γερουλάνου, πλατεία Παναγούλη, άλλα οικόπεδα), στην Αργυρούπολη και το Ελληνικό (αμαξοστάσιο του Τραμ, Αεροπορική Βάση, σταθμός του Μετρό Αργυρούπολης, πλατεία Λευκωσίας Αργυρούπολης κ.ά.). Ανεπτυγμένο ήταν και το οδικό δίκτυο. Βασικοί οδικοί άξονες, ήταν η αστική οδός και η παραλιακή που συνέδεαν το άστυ, τον Πειραιά και το Φάληρο με τη μεταλλοφόρο Λαυρεωτική και το Σούνιο.
Στα κλασικά χρόνια ήταν πολύ καλά οργανωμένοι οι δήμοι. Κάθε δήμος διέθετε δικά του ιερά όπως και το δικό του δημοτικό θέατρο. Στον σημερινό Αλιμο η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως το θέατρο του Ευωνύμου και του Αλιμούντος. Το θέατρο της Αιξωνής, όμως, που μαρτυρείται επιγραφικά, δεν έχει ακόμη εντοπιστεί. Οσο για τους ναούς και τα ιερά των τεσσάρων δήμων που μαρτυρούνται φιλολογικά, η κ. Καζά υποστηρίζει ότι «γνωρίζουμε τη θέση του Θεσμοφορίου του Αλιμούντος, ενώ οι ναοί και τα ιερά του Φαλήρου που αναφέρει ο Παυσανίας, όπως και αυτά των άλλων δήμων δεν έχουν εντοπισθεί.
»Η θεμελίωση ενός κτηρίου μικρών διαστάσεων εντός του Εθνικού Αθλητικού Κέντρου του Αγίου Κοσμά ίσως ανήκει σε μικρό ναό, άγνωστης θεότητας. Το Ακρωτήρι του Αγίου Κοσμά, ως γνωστόν από τα τέλη του 19ου αιώνα έχει ταυτιστεί με την Κωλιάδα των αρχαίων, αν και τελευταία επανεξετάζεται το θέμα της συγκεκριμένης ταύτισης, χωρίς όμως να υπάρχουν ανασκαφικά στοιχεία που θα έλυναν διά παντός το ζήτημα». Αυτό σημαίνει πως οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει τον κορμό. Η συνέχιση της μελέτης θα προσθέσει και τα φύλλα.

ΠΗΓΗ:http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=423048




Κωνσταντίνα Καζά – Παπαγεωργίου   Αρχαιολόγος, επίτιμη προϊσταμένη αρχαιολογικών χώρων Υπουργείου Πολιτισμού 



Στον  περιορισμένο  χρόνο  που  έχω  στη  διάθεσή  μου  και  με  τη  βοήθεια  των  εικόνων  θα  περιέλθουμε  τους  χώρους  των  αρχαίων  μνημείων  που  έχουν  αποκαλυφθεί  γύρω  και  σε  άμεση  επαφή  με  το  πρώην  Αεροδρόμιο  του  Ελληνικού,  καταλήγοντας  στις  εντός  αυτού   αρχαιότητες ( εικ.1). Τα αρχαία που θα παρουσιαστούν αποδίδονται, βάσει επιγραφών που  βρέθηκαν, στους τρεις αττικούς δήμους, του Αλιμούντος, του Ευωνύμου και της Αιξωνής, οι  οποίοι  διαμορφώθηκαν  από  τον  Κλεισθένη  περί  το  506  π.  Χ.  και  συμμετείχαν  στην  Αθηναϊκή Βουλή των 500,ο Αλιμούς με 3 βουλευτές, το Ευώνυμον με 10 και η Αιξωνή με 8. Με βεβαιότητα δε, τοποθετούνται από τους μελετητές στην περιοχή των τριών σύγχρονων  δήμων Αλίμου, Αργυρούπολης – Ελληνικού και Γλυφάδας. Οι τρεις αρχαίοι δήμοι, όπως και  οι σημερινοί, διέθεταν από κοινού το βασικό οδικό τους δίκτυο και ξεχωριστά ο κάθε δήμος  το δευτερεύον, που οδηγούσε στα ιερά του, στο θέατρο, στη θάλασσα και στο βουνό, αλλά  και  στα  αγροκτήματα,  όπου  οι  δημότες  ανέπτυσσαν  τις  ανάλογες  με  κάθε  προορισμό  δραστηριότητες. Ευχής  έργο  θα  ήταν  η  μέσω  των  εικόνων  επιχειρούμενη  διαδρομή  να  υλοποιηθεί  κάποια  στιγμή και επί του εδάφους, με την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων, μέσω ενός ή δύο  ή  και  περισσότερων  πραγματικών  αρχαιολογικών  περιπάτων,  που  ο  οποιοσδήποτε  θα  μπορούσε στο μέλλον να κάνει, είτε πεζή είτε με κάποιο από τα σύγχρονα, ήπιας κίνησης, οχήματα.  Άλλωστε,  από  παλιά  οι  εκάστοτε  αρμόδιοι  για  το  χώρο  έχουν  ενστερνιστεί την  πρόταση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, υπάρχει σχετική αλληλογραφία, για τη δημιουργία  Αρχαιολογικού Μουσείου στο Ελληνικό, το οποίο θα στεγάσει τις αρχαιότητες της Δυτικής  παραλίας.  Σημειώνεται  ότι  ήδη  από  το  2003  στο  χώρο  του  δυτικού  Αεροδρομίου  λειτουργούν  αποθήκες  –  εργαστήρια  της  αρμόδιας  ΚΣΤ΄  Εφορείας  Αρχαιοτήτων,  κυρίως  κεραμικών  ευρημάτων,  τα  οποία  μετά  τη  συντήρηση  μεταφέρονται  στις  αποθήκες  του  Αρχαιολογικού  Μουσείου  του  Πειραιά.  Θα  ήταν  επομένως  δυνατόν  και  χρήσιμο  σε  ένα  πυρήνα  πολιτισμού  στο  πρώην  Αεροδρόμιο  να  δημιουργηθεί  ένα  θεματικό Μουσείο  που  θα στέγαζε τα ευρήματα της περιοχής και θα πρόβαλε επί παραδείγματι και την εξέλιξη της  τοπικής αυτοδιοίκησης από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Παράλληλα, οι αρχαιολογικοί  περίπατοι θα υποστήριζαν ουσιαστικά το ρόλο του, ενδεχομένως με την πραγματοποίηση  εκπαιδευτικών  προγραμμάτων  ποικίλου  περιεχομένου  για  κάθε  ηλικία  και  κοινωνική  ομάδα. Ας προχωρήσουμε ωστόσο στην περιήγηση. 1.Ξεκινάμε από τον κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο του Αγίου Κοσμά (εικ.2), όπου το 1929, 1930  και  1951  ανασκάφηκε  από  τον  Γεώργιο  Μυλωνά  ΠΕ  εγκατάσταση  με  οικισμό  και  νεκροταφεία της 3ης χιλιετίας π. Χ., καθώς και μυκηναϊκός οικισμός στον ίδιο χώρο. Από τον  αρχαιολογικό  χώρο  ένα  αντιπροσωπευτικό  μόνο  τμήμα  του  είναι  ορατό,  το    οποίο  καταφέραμε να συντηρήσουμε το 2009 – 2011 με δαπάνη του επιχειρηματία, οπότε δόθηκε  στα  αρχαία  κάποια  παράταση  «ζωής»  για  μερικά  ακόμη  χρόνια (εικ.3).Στο  ακρωτήρι  που  έχει  ταυτιστεί  με  την  Κωλιάδα  Άκρα  των  αρχαίων,  ας  μη  ξεχνάμε  και  τον  κηρυγμένο  γραφικό ναϊσκο των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού, με τοιχογραφίες του 17ου και  του19ου αι. μ. Χ.(εικ. 4) 2.Προχωρώντας βορειότερα, μπαίνουμε  στον εκπληκτικό χώρο του Ε.Α.Κ. Ν., όπου το 2003 στο  πλαίσιο  των  Ολυμπιακών  Έργων  φέραμε  στο  φως  το  τμήμα  αρχαίου  δρόμου  που  φαίνεται  ότι  έρχεται  από  την  πλευρά  του  Αεροδρομίου  και  καταλήγει  στο  ισχυρά  θεμελιωμένο  οικοδόμημα,  μάλλον  μικρό  ναό,  για  την  ταυτότητα  του  οποίου  όμως  δεν  διαθέτουμε ακόμη αρκετά στοιχεία(εικ.5). 3.Ακολουθώντας  την  ακτή  βορειότερα,  φτάνουμε  στη  θέση  Λουτρά  Αλίμου,  εκεί  που  υπογειοποιήθηκε  η λεωφόρος. Αλίμου  για  να  βγει  στην Παραλιακή.  Βρισκόμαστε  δηλαδή  έναντι  του  βόρειου  μυχού  του  Αγίου  Κοσμά,  όπου  επίσης  στο  πλαίσιο  των  Ολυμπιακών  Έργων αποκαλύφθηκε ένας μυκηναϊκός θαλαμωτός τάφος (εικ. 6) κάτω από ένα γερμανικό  πολυβολείο,  με  εξαιρετικά  ευρήματα(  εικ. 7).  Ο  τάφος  έχει  συνδεθεί  με  τον  αντίστοιχο  οικισμό του Αγίου Κοσμά. 4.Τώρα περιτρέχουμε το Αεροδρόμιο κατά μήκος της βόρειας πλευράς του και σταματάμε  στο λόφο της Αγίας Άννας ή Κοινωνικής Δικαιοσύνης , όπου το 1929 είχε αποκαλυφθεί το  Θεσμοφόριο  του  Αλιμούντος  και  η  ομώνυμη  Βασιλική.  Σήμερα  τα  μνημεία  αυτά  δεν  φαίνονται γιατί και αυτός ο λόφος χρησιμοποιήθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα (εικ. 8).  Στους  πρόποδες  όμως  του  λόφου  έχουν  αποκαλυφθεί  και  σώζονται  στις  πυλοτές  των  σύγχρονων οικοδομών πολλά αρχαία κατάλοιπα, οικιστικά, ταφικά και οδικά ( εικ. 9 , 10). Εκείνα  που  δυστυχώς  δεν  σώθηκαν  στον  τόπο  τους  είναι  τα  κατάλοιπα  του  αρχαίου  θεάτρου  του  Αλιμούντος  (εικ. 11, 12),  οι  θρόνοι  της  Προεδρίας  του  οποίου  έχουν  μεταφερθεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πειραιά   5.Στο  ίδιο  περίπου  ύψος  και  συγκεκριμένα  στο  πίσω  μέρος  του  υπερκαταστήματος  Carrefour,όπου  διέρχεται  το  ρέμα  των  Τραχώνων,  το  1999  στο  πλαίσιο  των  εργασιών  εκτροπής  της αρχικής κοίτης,  βρέθηκαν  παραποτάμιες  εγκαταστάσεις  με αναλημματικούς  τοίχους (εικ.13) που συγκρατούσαν τα πρανή της κοίτης από την πλευρά του Αεροδρομίου. Βρέθηκε επίσης και ένα αρχαίο πηγάδι που ήταν σε χρήση μέχρι και το τέλος της δεκαετίας  του  1980.  Εκατό  μέτρα  δυτικότερα  σε  ιδιωτικό  οικόπεδο  αποκαλύφθηκαν  εργαστηριακές  εγκαταστάσεις και η απόληξη αρχαίου δρόμου που φαίνεται ότι στην αρχαιότητα, μάλλον  μέσω  ξύλινης  γέφυρας,  περνούσε  απέναντι  στο  ρέμα  και  συνεχιζόταν  στο  χώρο  του  Αεροδρομίου. 6. Γυρίζουμε τώρα δεξιά από το ρέμα, στην ανατολική πλέον πλευρά του Αεροδρομίου και  βρισκόμαστε  στο  αμαξοστάσιο  του Τραμ. Οι  ανασκαφές  που  πραγματοποιήθηκαν  εδώ  το  2002  ‐  2003  ίσως  ανέδειξαν  ένα  από  τα  σημαντικότερα  ευρήματα  των  τελευταίων  δεκαετιών (εικ. 14). Στη γωνία του αγροκτήματος μιας πλούσιας οικογένειας Ευωνυμέων με  σπίτια,  πηγάδια  και  κήπους,  κάποιο  μέλος  της,  προς  επίδειξη  του  πλούτου  που  κατείχε, ίδρυσε  ένα  επιβλητικό  ταφικό  μνημείο. Το  μνημείο έφερε  πλούσιο  γλυπτό  διάκοσμο,  τον  οποίο  εμείς  βρήκαμε  μπροστά  στην  πρόσοψη,  ελαφρά  παρασυρμένο  από  κάποια  πλημμύρα μετά τα μέσα του 4ου αι. π. Χ. (εικ. 15) Παρόμοιο εύρημα είχε να έρθει στο φως  εκατό περίπου χρόνια πριν, από τις ανασκαφές του Κεραμεικού των Αθηνών. Στο δε κτήριο, το  παλιό  depot  της  Ολυμπιακής,  όπου  σήμερα  στεγάζονται  τα  γραφεία  της  ΤΡΑΜ, αποκαλύφθηκε  εκτεταμένο  νεκροταφείο  με  πλούσια  κεραμικά  κυρίως  κτερίσματα  που  χρονολογούνται  από  τα  τέλη  του  8ου  αι.  έως  τον  4ο   αι.  π.  Χ.  Το  νεκροταφείο  αυτό
διατηρήθηκε σε κατάχωση, ενώ ο ταφικός περίβολος και άλλα κατάλοιπα πέριξ αυτού είναι  ορατά, αναμένοντας την προστασία και ανάδειξή τους. 7.Στην ίδια περίπου ευθεία με το αμαξοστάσιο, βρίσκεται η 127 Π.Υ., στο ανατολικό άκρο  της  οποίας  κατασκευάστηκε  ο  σταθμός  του  ΜΕΤΡΟ  «Αργυρούπολη»  με  πρόσοψη  στη  λεωφόρο Βουλιαγμένης. Στη θέση αυτή σποραδικά από τη δεκαετία του 1960, του 1980 και  του 1990 ανασκάπτονταν τάφοι (εικ. 16) που ανήκουν σε νεκροταφείο των Ευωνυμέων, ένα  μεγάλο  τμήμα  του  οποίου  αποκαλύφθηκε  στο  πλαίσιο  των  εργασιών  κατασκευής  του  σταθμού (εικ. 17). Ενδεικτικό  τμήμα  του νεκροταφείου κατόπιν διαμόρφωσης διατηρείται  ορατό, ενώ το υπόλοιπο καταχώθηκε. 8.  Απέναντι,  στην  ανατολική  έξοδο  του  σταθμού  αποκαλύφθηκε  τμήμα  της  αστικής  οδού  (εικ. 18),  του  δρόμου  που  συνέδεε  το  άστυ  με  τους  νότιους  δήμους  και  έφτανε  μέχρι  το  Σούνιο. Η οδός αυτή είχε εντοπιστεί και παλιότερα το 1999 – 2000 στα έργα του φυσικού  Αερίου  επί  της  πλατείας  Λευκωσίας,  όπου  βρέθηκαν  δύο εφαπτόμενοι  ταφικοί  περίβολοι  του 4ου αι. π. Χ., κατεστραμμένοι και αυτοί από πλημμύρα, όπως και ο περίβολος του Τραμ  (εικ. 19). 9. Τώρα μπαίνουμε στο ίδιο το Αεροδρόμιο, από ανατολικά. Στα όριά του με την Ελληνική  Αεροπορική Βάση, διασώζεται ακόμα ο λόφος Χασάνι, στο περιβάλλον του οποίου έχουμε  από παλιά εντοπίσει αρχαία ίχνη και κατάλοιπα των Προϊστορικών και Ιστορικών χρόνων. Οι  αρχαιότητες  στο  Χασάνι  διατηρούνται  αλώβητες,  επειδή  εκεί  μεταφέρονταν  επί  σειρά  πολλών  ετών  μπάζα,  που  κάλυψαν  την  επιφάνεια  του  λόφου,  προστατεύοντας  και  τις  εγκείμενες αρχαιότητες. 10.  Το  πιο  σημαντικό  μνημείο  του  Αεροδρομίου  βέβαια,  είναι  ο  επιβλητικός  ταφικός  περίβολος του Ελληνικού (εικ. 20), ορατός ανά τους αιώνες, ο οποίος το 1960 μεταφέρθηκε  στο τότε Αμερικανικό Κολλέγιο Θηλέων, στο χώρο δηλαδή που σήμερα στεγάζεται η Υ.Π.Α., επειδή εμπόδιζε στην επέκταση του  Αεροδρομίου προς τα ανατολικά. Από το μνημείο του  Ελληνικού έχει πάρει το όνομά της η περιοχή αν και οι ενδείξεις τείνουν στην απόδοσή του  στο  δήμο  της Αιξωνής. Επειδή  το  μνημείο  ήταν  ορατό,  οι  τάφοι  του είχαν  συληθεί και  τα  γλυπτά  του  είχαν  κλαπεί,  άγνωστο  πότε.  Τα  λίγα  στοιχεία  που  προέκυψαν  κατά  την  ανασκαφή του από τον Βασίλειο Πετράκο το ανάγουν στα μέσα του 4ου αι. π. Χ.   11.  Και  φτάνουμε  στην  τελευταία  μας  στάση,  κοντά  στο  Ολυμπιακό  γήπεδο  του Hockey. Εδώ,  πάλι  στο  πλαίσιο  των  Ολυμπιακών  Έργων  εντοπίστηκε  αρχαίο  λατομείο,  ένα  μόνο  τμήμα  του  οποίου  μας  δόθηκε  η  ευκαιρία  να  ερευνήσουμε.  Παρά  το  ότι  ένα  λατομείο  συνήθως δεν έχει σπουδαία κινητά ευρήματα, αλλά βεβαίως εκτιμάται δεόντως ως τεχνικό  έργο της αρχαιότητας, το συγκεκριμένο του Ελληνικού μας έκρυβε μεγάλες εκπλήξεις. Ένας  θησαυρός  57  χάλκινων  νομισμάτων  Σαλαμίνος  και  ελευσίνιας  σειράς  (εικ. 21),  ήταν  κρυμμένος  σε  μια  σχισμή  του  βράχου,  ενώ  πλήθος  από  σπασμένα  αγγεία  είχε  χρησιμοποιηθεί  για  την  αποκατάσταση  του  περιβάλλοντος  που  είχε  διαταράξει  το  λατομείο. Στα αγγεία συμπεριλαμβάνονταν και μεγάλος αριθμός εμπορικών αμφορέων από  όλο  τον  τότε  κόσμο,  όπως  τη  Χίο,  την  Κω,  τη  Μένδη,  τη  Ρόδο,  την  Κόρινθο  και  αλλού, άχρηστο υλικό που χωρίς αμφιβολία δεν μπορεί παρά να είχε μαζευτεί από κάποιο κοντινό  επίνειο,που  βάσει  υποθαλάσσιων  καταλοίπων  που  έχουν  εντοπιστεί,  τοποθετείται  στον
όρμο πριν το Ακρωτήρι του Αγίου Κοσμά.
Όλα  τα  παραπάνω  έχουν  αποκαλυφθεί,  όπως  αναφέρθηκε  στην  αρχή,  κυρίως  στο  άμεσο  περιβάλλον  του  Αεροδρομίου,  επειδή  στο  χώρο  που  αυτό  καταλαμβάνει,  για  ευνόητους  λόγους  δεν  έχουν  γίνει  ανασκαφές,  παρά  οι  ελάχιστες  που  αναφέρθηκαν.  Κατά  συνέπεια  είναι μεν βέβαιο ότι υπάρχουν στο εν λόγω χώρο και άλλα αρχαία, δεν ξέρουμε όμως ούτε  την έκτασή τους, ούτε την κατάσταση διατήρησής τους , αλλά ούτε και το είδος τους. Ας  σταθούμε  επομένως  στα  αρχαία  που  ήδη  έχουν  έρθει  στο φως,  αποδίδοντας  σε  αυτά  την προσοχή που τους αρμόζει, επειδή: Είναι  οι  αδιάψευστοι  μάρτυρες  του  παρελθόντος  που  αποδεικνύουν την  ιστορία  και  τον  πολιτισμό του τόπου. Τροφοδοτούν  τη  μνήμη,  τη  διατηρούν  και  την  παραδίδουν  στις  επερχόμενες  γενιές,  όταν  προστατεύονται και αναδεικνύονται. Διδάσκουν  επομένως ιστορία,  καλλιεργούν  αισθητική  και  σεβασμό  στο  περιβάλλον,  αλλά  παράλληλα  μπορούν  να  συμβάλλουν  στην  οικονομική  ανάπτυξη  του  τόπου  με  τις  ξεναγήσεις εγχώριου πληθυσμού και αλλοδαπών επισκεπτών. Είναι  καιρός  να  μιμηθούμε  το  παράδειγμα  άλλων  χωρών  που  αξιοποιούν  ο,τιδήποτε  θεωρείται  κληρονομιά  και  παράδοση.  Είναι  καιρός  και  εμείς  ως  Νεοέλληνες,  να  συνδεθούμε με το παρελθόν όχι στείρα, αλλά με σύγχρονο και ελκυστικό τρόπο για όλους  και τη νέα γενιά ειδικότερα, που θα είναι και προσοδοφόρος για την τοπική και όχι μόνο  κοινωνία της Αττικής.
Κατά  συνέπεια  κάθε  αξιοποίηση,  όπως  λεγόταν  παλιότερα,  ή  επενδυτική  δραστηριότητα   όπως λέγεται τώρα, στο χώρο του Ελληνικού, πρέπει να συμπεριλάβει και την πολιτισμική
του αξιοποίηση \ επένδυση.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ 2013

ΠΗΓΗ:file:///C:/Users/User/Downloads/Konstantina%20Kaza%2020Apr13.pdf
Διαβάστε Περισσότερα »

Τετάρτη, 20 Μαΐου 2015

Στήλη των Όφεων: Ένα απαξιωμένο μνημείο της Θεσσαλονίκης

Η Στήλη των Όφεων (Υilan Mermer). Δελτάριο Συλλογής Α. Παπαϊωάννου.
«Ένα λαμπρό άλλοτε μνημείο, ένα σημαντικό τεκμήριο της ιστορίας της αρχαίας Θεσσαλονίκης, στέκεται σήμερα αγνοημένο στην οδό Αγ. Δημητρίου, έξω από τον κεντρικό υποσταθμό της ΔΕΗ.
Εμφανώς παραμερισμένο και κακοποιημένο, περνά σχεδόν απαρατήρητο από τους περαστικούς, αλλά και οι ειδικοί αρχαιολόγοι έχουν αποστρέψει την προσοχή τους από αυτό εδώ και σαράντα χρόνια» επισημαίνει η Καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. Θεοδοσία Στεφανίδου - Τιβερίου σε ανακοίνωσή της, η οποία θα παρουσιαστεί στο ετήσιο Αρχαιολογικό Συνέδριο για τις ανασκαφές του 2014 στη Μακεδονία και τη Θράκη.

Πρόκειται για το ύψους 3,50 μ. μαρμάρινο βάθρο που υψωνόταν άλλοτε σε θέση περίοπτη πάνω στην πορεία της Αγ. Δημητρίου. Πριν από την πυρκαγιά του 1917 ήταν ενταγμένο σε μια πλατεία γνωστή ως πλατεία Όφεων, εξαιτίας του αρχαίου αυτού μνημείου, το οποίο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας έφερε την ονομασία «Μάρμαρο του Φιδιού» (Yılan Mermer). Σύμφωνα με κάποια λαϊκή δοξασία, ένας δαίμων, με τη μορφή φιδιού, θα κατοικούσε στο μνημείο. Μια σειρά από φωτογραφικές λήψεις, κυρίως των αρχών του 20ού αιώνα, το δείχνουν να υψώνεται μεγαλοπρεπές πάνω σε υψηλό βαθμιδωτό κρηπίδωμα.


Βάθρο κίονα στην οδό Αγ. Δημητρίου που στήριζε άλλοτε αυτοκρατορικό ανδριάντα. Στην Τουρκοκρατία ονομαζόταν Υilan Mermer (Στήλη των Όφεων). Φωτ. Θ. Στεφανίδου -Τιβερίου.
Το 1975, με αφορμή τη διαπλάτυνση της οδού Αγ. Δημητρίου διενεργήθηκε από την αρχαιολογική υπηρεσία ανασκαφική έρευνα που αποκάλυψε ολόκληρο το βαθμιδωτό κρηπίδωμα, μαζί με το οποίο το βάθρο έφτανε σχεδόν τα 6 μ.. Μετά τη λεπτομερή σχεδιαστική του αποτύπωση, το βάθρο μετακινήθηκε κατά 5 μ. προς βορράν, προκειμένου να  απελευθερωθεί το οδόστρωμα της οδού.  Έκτοτε, στέκει επάνω στο νέο πεζοδρόμιο, μπροστά στον τοίχο του υποσταθμού της ΔΕΗ και έχοντας στερηθεί τη βαθμιδωτή κρηπίδα και την περίοπτη θέση του.

Επάνω στο ψηλόλιγνο κυματιοφόρο βάθρο εδράζεται η βάση ενός κίονα, ο οποίος θα στήριζε ανδριάντα. Το σύνολο της κατασκευής μαζί με το άγαλμα θα έφτανε τα 15 - 16 μ., περίπου. Επρόκειτο δηλαδή για μνημείο μιας κατηγορίας, πολυάριθμα παραδείγματα της οποίας μας είναι γνωστά από την Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για ανδριάντες αυτοκρατόρων που ήταν ιδρυμένοι επάνω σε κίονες  ύψους 20 έως και 50 μ.. Δέσποζαν σε πλατείες ή οδικούς άξονες και  σημάδευαν οπτικά τις συνοικίες της πόλης, ενώ ταυτόχρονα αποτελούσαν σύμβολα της εξουσίας του κάθε νέου ηγεμόνα.
Ο ανδριάντας του Ιουστινιανού στην Κωνσταντινούπολη ιδρυμένος πάνω σε κίονα (ύψ. 50 μ.). Αναπαράσταση C. Gurlitt.
Πρώτος ο Μεγάλος Κωνσταντίνος ύψωσε έναν τέτοιο κίονα στο Forum του ίδιου, υιοθετώντας τον τύπο από την παλιά μητρόπολη της αυτοκρατορίας, τη Ρώμη, και σηματοδοτώντας την ίδρυση της νέας πρωτεύουσας (330 π.Χ.). Τον μιμήθηκαν οι μεταγενέστεροι αυτοκράτορες, έως τον Φωκά (αρχές 7ου αι.). Ο τύπος θα έχει απήχηση και σε άλλες μεγάλες πόλεις της ανατολικής αυτοκρατορίας σε όλη τη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας (4ος - 6ος αι.), όπως λ.χ. στην  Έφεσο, την Απάμεια κ.ά. και, όπως μαρτυρεί το μνημείο της Αγ. Δημητρίου, και στη Θεσσαλονίκη.

Κατά την εποχή της ύστερης αρχαιότητας, η αρχαία παράδοση της ανάθεσης τιμητικών ανδριάντων των αυτοκρατόρων  αλλά και άλλων σημαντικών προσώπων στους δημόσιους χώρους των πόλεων, παρέμεινε ζωντανή σε όλη την ανατολική αυτοκρατορία, πράγμα που συνέβη  και στη Θεσσαλονίκη.
Παρότι η Θεσσαλονίκη μετά την εποχή του Γαλερίου δεν είναι πλέον αυτοκρατορική πρωτεύουσα, είναι βέβαιο ότι η πόλη διατήρησε μια εξέχουσα θέση και διοικητικό ρόλο στο πλαίσιο της αυτοκρατορίας.


Βάθρο κίονα στην οδό Αγ. Δημητρίου, Σχεδιαστική αποτύπωση 1975.


ΠΗΓΗ:http://www.naftemporiki.gr/story/921983/stili-ton-ofeon-ena-apaksiomeno-mnimeio-tis-thessalonikis
Διαβάστε Περισσότερα »

Πέμπτη, 7 Μαΐου 2015

ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΠΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΥ


 Το 1992 η Εφορία Σπηλαιολογίας με επικεφαλή τον κ. Αδαμάντιο Σάμψων, ξεκίνησε ανασκαφές στο σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα της Αλοννήσου, ένα πολύ εντυπωσιακό σπήλαιο με ωραίο διάκοσμο, το οποίο επιφανειακά παρουσίαζε ευρήματα από το τέλος της 7ης χιλιετίας και κάποια νεώτερα της ρωμαϊκής περιόδου. Οι ανασκαφές έδειξαν ότι στην περιοχή υπήρξε κατοίκηση από τη μεσολιθική εποχή που χρονολογείται από την 9η χιλιετία, συγκεκριμένα από -8500/ -6700.
Σημαντικό εύρημα είναι το κεραμικό όστρακο, ένα κομμάτι αγγείου της εποχής του -5.000 περίπου, το οποίο έχει επάνω εγχάρακτα σύμβολα.  

 Οι επιστήμονες απέκλεισαν το ενδεχόμενο να είναι διακοσμητικά στοιχεία, διότι ο τρόπος που γίνεται η διακόσμηση είναι γνωστός. Την περίοδο αυτή η διακόσμηση είναι γεωμετρική και έχει κανονικότητα. Τα εγχάρακτα σύμβολα που φέρει θυμίζουν αυτά της ξύλινης πινακίδας που βρέθηκε στο Δισπηλιό της Καστοριάς (-5.260).

ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΚΕΡΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ


ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΗΚΕ ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΟΥ ΟΣΤΡΑΚΟΥ ΤΩΝ ΓΙΟΥΡΩΝ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΓΡΑΦΗ


Ο Αδαμάντιος Σάμψων είναι αρχαιολόγος, καθηγητής στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διδάσκει Προϊστορική Αρχαιολογία της Μεσογείου και Αρχαιολογία της Προκολομβιανής Αμερικής και της Ασίας. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών από όπου και έλαβε το διδακτορικό του και έκανε μεταδιδακτορικές σπουδές στην Αγγλία με αντικείμενο την Περιβαλλοντική Αρχαιολογία. Ειδικεύεται στη μελέτη της Μεσολιθικής και Νεοελιθικής Περιόδου και έχει διενεργήσει πολλές ανασκαφές σε σπήλαια και ανοιχτές προϊστορικές θέσεις της κυρίως Ελλάδας και του Αιγαίου. Σήμερα διενεργεί ανασκαφές στον νεολιθικό οικισμό της Φτελιάς Μυκόνου, στο μεσολιθικό οικισμό της Κύθνου και στο προϊστορικό σπήλαιο Σαρακηνού Βοιωτίας, ενώ διενεργεί επιφανειακές έρευνες σε ερημονησίδες του Νοτίου Αιγαίου. Είναι μέλος επιστημονικών σωματείων και έχει συγγράψει 34 βιβλία και 200 άρθρα.




Συνέντευξη του εφόρου αρχαιοτήτων κ.
Αδαμάντιου Σάμψων
-Ερώτηση : Κύριε Σάμψων, όταν εργαζόσαστε στην Εφορεία Σπηλαιολογίας το 1992, ξεκινήσατε ανασκαφές στο σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα της Αλοννήσου. Τι προέκυψε από την μελέτη των ευρημάτων του;


Α.Σάμψων:Πρόκειται για ένα πολύ εντυπωσιακό σπήλαιο με ωραίο διάκοσμο, το οποίο επιφανειακά παρουσίαζε ευρήματα από το τέλος της 7ης χιλιετίας και κάποια νεώτερα της ρωμαϊκής περιόδου. Στην συνέχεια η ανασκαφή έδειξε ότι στην περιοχή είχαμε κατοίκηση από τη μεσολιθική εποχή που χρονολογείται από την 9η χιλιετία, συγκεκριμένα από 8500-6700 π.Χ.

Το σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα της Αλοννήσου

Οι ανασκαφές στα Γιούρα ολοκληρώθηκαν εδώ και τρία χρόνια, αλλά το υλικό μελετάται ακόμη από μένα και περίπου 20 ειδικούς επιστήμονες. Τα συμπεράσματά μας πρόκειται να δημοσιευθούν τα επόμενα δύο χρόνια σε έναν ή δύο τόμους.
Σημαντικό εύρημα είναι το κεραμικό όστρακο, ένα κομμάτι αγγείου της εποχής του 5.000 π.Χ. περίπου, το οποίο έχει επάνω εγχάρακτα σύμβολα. Αποκλείσαμε το ενδεχόμενο να είναι διακοσμητικά στοιχεία, διότι ο τρόπος που γίνεται η διακόσμηση είναι γνωστός. Την περίοδο αυτή η διακόσμηση είναι γεωμετρική και έχει κανονικότητα. Βεβαίως στην παρούσα φάση πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, εφ' όσον το εύρημα τελεί ακόμη υπό μελέτη. Πάντως τα εγχάρακτα σύμβολα που φέρει θυμίζουν αυτά της ξύλινης πινακίδας που βρέθηκε στην περιοχή της Καστοριάς (5.260 π.Χ.).
Μάλιστα πρόσφατα στην ίδια περιοχή βρέθηκε και ένα εγχάρακτο όστρακο , το οποίο φέρει τα ίδια σύμβολα. Γνωρίζουμε επίσης, ότι στη ίδια περίοδο ανήκουν και ορισμένα εγχάρακτα σύμβολα - γράμματα πάνω σε πηλό από την Βουλγαρία και την Ρουμανία. Τα ευρήματα της Βουλγαρίας συγκεκριμένα, τα οποία είναι καινούρια, δεν έχουν δημοσιευτεί ακόμη. Θα ήταν καλό να γίνει μία παρουσίαση και σύγκριση όλων αυτών των ευρημάτων, γιατί είναι πιθανόν να προκύπτει μία "πρωτοελληνική" ή "πρωτοβαλκανική" γραφή. Ο συνάδελφος Γ. Χουρμουζιάδης μελετά τα ευρήματα της Καστοριάς και σύντομα θα προβεί σε σχετική δημοσίευση.
Στο τέλος του μήνα μάλιστα θα έχω την ευκαιρία να δω τα αντικείμενα που βρέθηκαν στην Καστοριά, καθώς θα συμμετάσχω στο συνέδριο προς τιμήν του Δ. Θεοχάρη, που γίνεται στην ίδια πόλη καθώς και στην Θεσσαλονίκη. Θα ήθελα επίσης να δω και τα ευρήματα της Βουλγαρίας, τα οποία προς το παρόν είναι απρόσιτα λόγω της κακής κατάστασης που επικρατεί στην γειτονική χώρα, καθώς η επικοινωνία μας με τους εκεί αρχαιολόγους δεν είναι εύκολη. Ωστόσο επαναλαμβάνω ότι τίποτα δεν μπορεί να ειπωθή με ασφάλεια, αφού τα αντικείμενα είναι υπό μελέτη.


ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΜΝΚΧΞΠΟΕ ΣΕ ΑΓΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ ΤΗΣ -3ΗΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ 


Ερώτηση : Όταν λέτε ότι υπάρχει πιθανότητα από την μελέτη των ευρημάτων να προκύψει η ύπαρξη μίας "πρωτοελληνικής" ή "πρωτοβαλκανικής" γραφής, τι εννοείτε;
Α.Σάμψων:
Στην υπό εξέταση εποχή βρίσκουμε παρόμοια εγχάρακτα σύμβολα - γράμματα στην Μακεδονία, στο Αιγαίο, στη Βουλγαρία, στην Ρουμανία και πιθανόν και σε άλλους χώρους στα Βαλκάνια. Στους μεταγενέστερους χρόνους οι γραφές της Γραμμικής Α ή Β έχουν εντοπιστεί σε περιορισμένους χώρους. Την Γραμμική Β την συναντάμε κυρίως στον Μυκηναϊκό κόσμο και την Γραμμική Α στην Κρήτη. Επί πλέον πρέπει να σας πω, ότι σε προϊστορικές ανασκαφές μέχρι τώρα βρίσκαμε νεολιθικά όστρακα αγγείων με εγχάρακτα σύμβολα, που μπορεί να έχουν σχέση με την προαναφερθείσα γραφή. Μέχρι πρόσφατα τα ονομάζαμε "σύμβολα κεραμέων". Πρέπει όμως να τα εξετάσουμε πάλι υπό το φως των νέων ευρημάτων. Από το 5000 που βρίσκουμε όστρακα με σύμβολα, μέχρι την Γραμμική γραφή Α' και Β' -δηλαδή γύρω στο 1500 π.Χ- μεσολαβεί ένα μεγάλο κενό γύρω στα 3500 χρόνια. Στην πραγματικότητα δεν πρέπει να είναι τόσο μεγάλο το κενό, διότι έχουμε επίσης "σύμβολα κεραμέων" στην Πρωτοελλαδική εποχή (3η χιλιετία) και στην Μεσσοελλαδική (2η χιλιετία). Πολύ πρόσφατα μάλιστα βρέθηκε στην Μήλο ένα τεράστιο σύνολο αγγείων από τάφο της πρωτοκυκλαδικής περιόδου (3η χιλιετία), το οποίο θα δημοσιεύσω σύντομα. Πολλά από αυτά είχαν επάνω σύμβολα - γράμματα που μοιάζουν καταπληκτικά με Ελληνικά γράμματα : ΜΝΧΚΞΠΟΕ. Πάντως ας μην πιστεύουμε ότι η γραφή στους προϊστορικούς χρόνους, είναι κτήμα όλων των ανθρώπων. Οπως έχει διαπιστωθεί, στην Μυκηναϊκή η Γραμμική Β' αποτελούσε μία λογιστική γραφή των ανακτόρων.

Ο μεγάλος αρχαιολόγος Έβανς όταν αντίκρισε τον μυκηναϊκό θησαυρό επέμενε για την παρουσία γραφής σε έναν τέτοιο πολιτισμό. Είχε τυχαία παρατηρήσει σε κάποιο αθηναϊκό παλαιοπωλείο σφραγιδόλιθους σκαλιστούς με συνδυασμούς στοιχείων που του έμοιασαν σαν κάποιο είδος γραφής. Ξεκίνησε ανασκαφές στην Κνωσό και πολύ γρήγορα ήρθαν στο φως οι πρώτες πινακίδες. Είχε δικαιωθεί. Οι πινακίδες, που ήταν πήλινες και τις αποξήραιναν στον ήλιο, θα είχαν καταστραφεί με την πάροδο του χρόνου αν δεν είχαν ψηθεί από την πυρκαγιά που κατέστρεψε τα ανάκτορα.  Τη γραφή την ονόμασε γραμμική Β’, τροποπoιημένη και εξελιγμένη μορφή της κρητομινωικής γραμμικής Α’. Από την αρχαιολογική σκαπάνη και σε άλλα μυκηναϊκά κέντρα ξεπήδησαν εκατοντάδες πινακίδες, δελτάρια, σφραγίσματα και αγγεία.

Τη γραφή αυτή πέτυχε να αποκρυπτογραφήσει το 1952 ο Άγγλος Μάικλ Βέντρις με τη συνεργασία του φιλολόγου Τζων Τσάντγουικ


Η ΑΥΤΟΧΘΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΕ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Ερώτηση :Εάν η υπόθεση αυτή επιβεβαιωθεί επιστημονικά, τότε ενισχύεται η άποψη ότι οι Έλληνες ήταν αυτόχθονες και δεν προήλθαν από φύλα που ήρθαν από τον Βορρά ή την Ανατολή.
Α.Σάμψων
:Ασχολούμενοι με την προϊστορική έρευνα τα τελευταία χρόνια καταλήγουμε στο ότι οι Έλληνες ήταν αυτόχθονες. Ο προϊστοριολόγος Δ. Θεοχάρης είχε υποστηρίξει και αυτός την αυτόχθονη εξέλιξη (γεγονός που απέδειξε ο παλαιοανθρωπολόγος Α. Πουλιανός με τα ευρήματά του). Υπάρχουν βεβαίως θεωρίες που υποστηρίζουν, ότι στους απώτατους προϊστορικούς χρόνους υπήρξαν μετακινήσεις φυλών από την Αφρική ή την Ασία προς την Ευρώπη, αυτό όμως δεν αποκλείει την πιθανότητα να υπήρχε αυτόχθων πληθυσμός καθώς υπάρχουν πλήθος παλαιοντολογικών ευρημάτων. Ακόμη όμως και αν ήρθαν κάποιοι είτε από τον Βορρά είτε από τον Νότο, θα ήταν ελάχιστοι και δεν θα επηρέασαν τον αυτόχθονα πληθυσμό. Ίσως τα νέα επιτεύγματα της νεολιθικής περιόδου να ήρθαν από την Ανατολή με επαφές ή να προήλθαν από παράλληλη εξέλιξη.


Ερώτηση :
Τι άλλα ευρήματα έφερε η αρχαιολογική σκαπάνη στα Γιούρα;

Α.Σάμψων
:
Το υλικό είναι πλούσιο, σπουδαίο και πρωτότυπο. Στα Γιούρα εμφανίζεται ένας καινούριος πολιτισμός από το 9.000 π.Χ., ο αρχαιότερος στο Αιγαίο σύμφωνα με τις έρευνες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα. Η χρονολόγηση των ευρημάτων έδειξε, ότι έχουμε μία συνεχή κατοίκηση 5.000 ετών, από το 9.000 εως το 4.000 π.Χ. Διαπιστώνουμε ότι από την μεσολιθική ήδη περίοδο στο Αιγαίο κατοικούν άνθρωποι, που ασχολούνται μάλιστα ιδιαίτερα με την θάλασσα. Είναι μία φάση, κατά την οποία ο άνθρωπος εκτός από κυνηγός είναι και ψαράς. Έχουμε βρεί τεράστιους όγκους ψαριών μέσα στο σπήλαιο και περίπου 60 αγκίστρια, ευρήματα σπάνια, καθώς μέχρι σήμερα στον Ελλαδικό χώρο έχουν βρεθεί ελάχιστα και πολύ νεώτερης εποχής. Ήδη, δηλαδή από την 9η χιλιετία, ο άνθρωπος είναι ένας "επαγγελματίας" ψαράς και βασίζει την διατροφή του κατά ένα μεγάλο μέρος στην θάλασσα. Ανάλογα τέτοια ευρήματα δεν υπάρχουν πουθενά μέχρι σήμερα στην Μεσόγειο. Eνδεικτικό της ανάπτυξης του ανθρώπου της εποχής εκείνης είναι και το γεγονός ότι βρήκαμε σπόνδυλους ψαριών που υπολογίζεται ότι θα ζύγιζαν 100 με 200 κιλά. Τόσο μεγάλα ψάρια δεν αλιεύονται εύκολα από την ακτή. Πρέπει λοιπόν οι άνθρωποι της εποχής να διέθεταν αξιόλογα σκάφη και να ήταν έμπειροι ναυτικοί, αφού, ως γνωστόν, το Αιγαίο είναι δύσκολη θάλασσα και απαιτεί επιδεξιότητα. Επιπλέον ο οψιδιανός της Μήλου, που βρίσκεται στα Γιούρα, δείχνει την ύπαρξη ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο.Εκτός από τα μεσολιθικά, τα οποία πηγαίνουν την προϊστορία 3.000 χρόνια πίσω, αφού είναι τα πιο παλιά που έχουν βρεθεί στον χώρο αυτό, βρέθηκαν λείψανα κατοίκησης της νεολιθικής περιόδου από το 6500 μέχρι το 4500 π.Χ. Σημαντικά είναι τα ευρήματα της Μέσης Νεολιθικής (5800 - 5300 π.Χ.). Σ' αυτή την φάση έχουμε καταπληκτικά αγγεία με διακόσμηση, η οποία μιμείται σχέδια της υφαντικής ή της κεντητικής τέχνης εκείνης της εποχής και θεωρείται μοναδική μέχρι σήμερα. Δεν έχουν βρεθεί πουθενά αλλού εκτός από τα Γιούρα και ένα νησάκι δίπλα, την Κυρά Παναγιά.

Ερώτηση :
Μπορούμε να πούμε λοιπόν, πως οι ανασκαφές αυτές φωτίζουν την μεσολιθική περίοδο στην Ελλάδα;

Α.Σάμψων
:
Η μεσολιθική περίοδος στον ελλαδικό χώρο είναι πολύ καινούρια. Ενώ μέχρι πρόσφατα γνωρίζαμε μία-δύο θέσεις της εποχής αυτής, τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν συνεχώς. Πραγματικά η μεσολιθική εποχή αρχίζει να φωτίζεται και δείχνει, παρ' ότι είναι τόσο πρώιμη, να είναι πολύ ανεπτυγμένη πολιτιστικά. Αυτό φαίνεται από τα Γιούρα αλλά και μία πρόσφατη έρευνα στην Κύθνο. Oπου ανακαλύψαμε υπαίθριο χώρο κατοίκησης και ένα νεκροταφείο της μεσολιθικής περιόδου. Οι άνθρωποι δείχνουν να έχουν καθορισμένους τρόπους ταφής και επιδεικνύουν σεβασμό στους νεκρούς. Φαίνεται ότι επρόκειτο για οργανωμένη κοινωνία με κάποιες αρχές. Μέχρι πρόσφατα υπήρχε μία θεωρία, ότι μετά την παλαιολιθική εποχή η Ελλάδα ήταν έρημη και την κατοίκησαν άνθρωποι που ήρθαν δια θαλάσσης από την Μέση Ανατολή. Αυτό είναι πάρα πολύ ακραίο και παρόμοιες θεωρίες είναι πολύ επικίνδυνες, γιατί μπορεί να υποκρύπτουν και πολιτικές σκοπιμότητες. Οι ανασκαφές που γίνονται τελευταία δείχνουν ότι μετά το τέλος της Παλαιολιθικής ακολουθεί άμεση εξέλιξη προς την Μεσολιθική.



Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΣΠΗΛΑΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ


Σπήλαιο Θεόπετρας


-Κύριε Σάμψων, τα τελευταία χρόνια πολλοί ξένοι αλλά κυρίως Έλληνες νέοι προϊστοριολόγοι ασχολούνται με την έρευνα της προϊστορίας. Σε τι στάδιο βρισκόμαστε;

-Μπορώ να πω ότι ακόμα είμαστε στην αρχή. Ο Ελληνικός χώρος, ιδίως οι πρώιμες εποχές, η παλαιολιθική και η μεσολιθική περίοδοι είναι σχεδόν άγνωστες. Χρειάζονται πολλές έρευνες και κυρίως σε σπήλαια. Στην Ελλάδα υπάρχουν χιλιάδες σπήλαια, πολλά από τα οποία έχουν κατοικηθεί κατά τις προαναφερθείσες περιόδους.

-Έχετε όμως ανασκαφικό έργο και σε άλλα σπήλαια.

-Τα τελευταία 25 χρόνια έχουμε κάνει πολλές επιφανειακές έρευνες σε σπήλαια και εντοπίσαμε ένα πλήθος προϊστορικών θέσεων. Στην Εύβοια μέσα σε 6 χρόνια εντοπίσαμε 130 σπήλαια με έναν φίλο και γιατρό σπηλαιολόγο τον Θ. Σκούρα. Σ? ένα από αυτά, στο σπήλαιο Σκοτεινή στο χωριό Θαρρούνια κοντά στο Αλιβέρι, κάναμε μία σημαντική ανασκαφή, που διήρκεσε 6 χρόνια. Πρόκειται για ένα ορεινό σπήλαιο, στο οποίο βρέθηκαν πολλά ευρήματα της Νεώτερης Νεολιθικής από το 5.300 μέχρι το 330 π.Χ. Μάλιστα κοντά στο σπήλαιο ανασκάψαμε και έναν οικισμό και ένα μικρό νεκροταφείο. Οι ανασκαφές του σπηλαίου αυτού έχουν δημοσιευτεί σε έναν τόμο το 1993. Στην Ρόδο σε 4 χρόνια εντοπίσαμε 40 θέσεις και στα Δωδεκάνησα περίπου 70. Από τις θέσεις αυτές ανασκάψαμε δύο σπήλαια και τέσσερις υπαίθριες θέσεις, που φώτισαν την προϊστορία του Νοτιοανατολικού Αιγαίου. Από το 1991, που ξεκίνησα την υπηρεσία μου στην Εφορεία Σπηλαιολογίας, προγραμμάτισα μία σειρά από έρευνες σε σπήλαια. Έτσι άρχισε η ανασκαφή στα Γιούρα, στο σπήλαιο Λιμνών στα Καλάβρυτα και η ανακάλυψη προϊστορικών σπηλαίων στην Μάνη. Στα Καστριά των Καλαβρύτων διενεργήσαμε έρευνες στο γνωστό σπήλαιο των Λιμνών. Είναι ένα σπήλαιο αξιοποιημένο από τον ΕΟΤ. Σ? αυτό δουλέψαμε τρείς ανασκαφικές περιόδους και βρήκαμε κατοίκηση της νεώτερης νεολιθικής εποχής περίπου 6500 με 4500 π.Χ. Είναι μία ορεινή θέση, στην οποία φαίνεται ότι κατοικούσαν κτηνοτρόφοι της εποχής. Τα ευρήματα δεν ήταν πολλά, αλλά είχε ενδιαφέρουσα στρωματογραφία. Η ανασκαφή αυτή δημοσιεύτηκε πρόσφατα σε έναν τόμο. Τα τελευταία 3 χρόνια διενεργούμε μία ανασκαφή στο σπήλαιο Σαρακηνού του Ακραιφνίου Βοιωτίας. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σπήλαιο στην πεδιάδα της Κωπαΐδας. Σ? αυτό εντοπίσαμε ευρήματα που ξεκινούν από την Ανώτερη Παλαιολιθική και φθάνουν μέχρι την μέση Χαλκοκρατία, δηλαδή μέχρι το 1600 π.Χ., την εποχή που υπολογίζεται ότι αποξηράνθηκε η λίμνη Κωπαΐδα. Η στρωματογραφική ακολουθία είναι πολύ χρήσιμη, γιατί θα χαρακτηρίζει και όλη την υπόλοιπη περιοχή της Κεντρικής Ελλάδος, αλλά και της Εύβοιας, που αποτελεί προέκταση της Στερεάς στο Αιγαίο. Βέβαια η έρευνα θα συνεχιστεί για αρκετά χρόνια ακόμη, μέχρι να φθάσουμε στο φυσικό δάπεδο του σπηλαίου. Εκτός από την ανασκαφή κάνουμε και μία επιφανειακή έρευνα στην περιοχή, ενώ καταγράφουμε και ερευνούμε όλα τα σπήλαια γύρω από την σημερινή πεδιάδα που είναι τόσα πολλά.

-Γιατί δίνεται τόση έμφαση στις ανασκαφές των σπηλαίων σε σχέση με τις υπαίθριες θέσεις;

-Οποιαδήποτε δραστηριότητα μέσα στα σπήλαια έχει διατηρηθεί στην θέση της, γιατί συνήθως δεν υπάρχει διάβρωση. Γι' αυτό προτιμούμε την ανασκαφή των σπηλαίων, ενώ σε υπαίθριες θέσεις η περιοχή που έχει κατοικηθεί, συχνά είναι διαβρωμένη και έχουν απομείνει ελάχιστα όστρακα στην επιφάνεια. Στο σπήλαιο ότι αποτίθεται παραμένει εκεί. Επί πλέον συνήθως έχουμε καλή στρωματογραφία, καθαρά στρώματα και πολλά μέτρα επιχώσεων. Δηλαδή στα Θαρρούνια της Ευβοίας είχαμε 5 μέτρα επίχωσης, στα Γιούρα 4,5 μέτρα, στο σπήλαιο του Σαρακηνού 5 μέτρα. Το μέλλον της προϊστορίας φαίνεται ότι είναι στα σπήλαια. Πρέπει δηλαδή να εντοπίσουμε σπήλαια, τα οποία εμφανίζουν μεγάλες επιχώσεις. Υπάρχουν όμως και σπήλαια, τα οποία λειτούργησαν την προϊστορική περίοδο, αλλά έκλεισαν κάποια στιγμή και σήμερα είναι απρόσιτα στην έρευνα. ’λλα είναι έχουν κατακρημνιστεί. Η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα και έχουμε μεγάλες ανακατατάξεις στα σπήλαια. Ορισμένες φορές δεν βρίσκουμε παλαιολιθικά ευρήματα σε σπήλαια, γιατί εκείνη την εποχή ήταν κλειστά. Όπως στα Γιούρα, στον χώρο γύρω από το σπήλαιο του Κύκλωπα έχουμε βρεί ευρήματα από την Μέση Παλαιολιθική (100.000 με 40.000 π.Χ.), ενώ στο σπήλαιο βρήκαμε κατοίκηση από την Μεσολιθική και μετά. Παρ' όλα αυτά στο σπήλαιο των Πετραλώνων υπάρχει κατοίκηση από την Κατώτερη Παλαιολιθική. Είναι σίγουρο ότι το κρανίο είναι πολύ παλαιότερο των 250.000 χρόνων. Επίσης σε ένα σπήλαιο - βραχοσκεπές της Μάνης βρέθηκαν ανθρώπινα κρανία, τα οποία χρονολογούνται περίπου στην ίδια εποχή. Έχουν επίσης ανασκαφεί σπήλαια στην Ήπειρο, τα οποία έχουν δείξει κατοίκηση από την Μέση Παλαιολιθική, το 100.000 με 40.000 π.Χ.

-Αυτή την στιγμή με τι ασχολείστε;

-Αυτή την εποχή προχωρώ την μελέτη του σπηλαίου των Γιούρων, που θα είναι μία πάρα πολύ σημαντική δημοσίευση και εργάζομαι στο σπήλαιο του Σαρακηνού. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια εντοπίσαμε μία πολύ σημαντική θέση στη Μύκονο. Μιλάω σε πληθυντικό, γιατί πρέπει να γνωρίζετε ότι η έρευνα γίνεται συλλογικά με συνεργασία πολλών επιστημόνων, που μελετούν τα οστά ζώων, τους απανθρακωμένους σπόρους και γενικά το παλαιοπεριβάλλον. Στην Μύκονο, ένα γυμνό νησί όπως ξέρετε, μέχρι σήμερα δεν είχε βρεθεί τίποτα παλαιότερο της κλασικής περιόδου. Ανασκάψαμε ένα μικρό λόφο δίπλα στην θάλασσα, στον οποίο υπήρχε ένας οικισμός που ανήκει στην νεολιθική περίοδο και φαίνεται ότι κατοικείτο από το 5.000 π.Χ. περίπου και για διάστημα 1.000 ετών. Πρόκειται για τον δεύτερο νεολιθικό οικισμό που ανασκάπτεται στις Κυκλάδες. Ο άλλος ήταν στο Σάλιαγκο Αντιπάρου και είχε ανασκαφεί από Αγγλους αρχαιολόγους πριν από πολλά χρόνια. Ο οικισμός της Φτελιάς Μυκόνου είχε πολύ μεγάλη σημασία, διότι αποκαλύπτονται τρεις οικοδομικές φάσεις, μεγάλα κτίρια που έχουν πολύ παχείς τοίχους και μία μεγάλη επίχωση 2 μέτρων. Τα ευρήματα είναι πολύ σημαντικά, διότι δείχνουν αλιευτικές δραστηριότητες και κυνήγι. Βρέθηκαν εκατοντάδες αιχμές από βέλη ή καμάκια. Στις Κυκλάδες δεν είχε γίνει έρευνα σε αυτή την περίοδο μέχρι σήμερα, γιατί οι αρχαιολόγοι ασχολούνταν με άλλες νεώτερες εποχές. Αποδεικνύεται όμως, με επιφανειακές έρευνες που έχουμε κάνει, ότι έχουν κατοικηθεί πυκνότατα από την νεολιθική εποχή. Μετά τα ευρήματα της Κύθνου, που είναι μεσολιθικά, είμαι πεπεισμένος ότι η Μεσολιθική υπάρχει και στις Κυκλάδες και σε όλο το Αιγαίο, αρκεί να την αναζητήσουμε. Βέβαια θα χρειασθεί και τύχη, διότι η θάλασσα έχει ανεβεί από τότε πάρα πολύ -έχουμε μία άνοδο 50 με 60 μέτρων- από την Μεσολιθική εποχή μέχρι σήμερα. Και επομένως κάποιες θέσεις που ήταν παραθαλάσσιες, τώρα βρίσκονται στον βυθό. Επίσης εδώ και πολλά χρόνια διενεργούμε μία έρευνα στο χώρο της Δωδεκανήσου. Υπάρχει ένα νησάκι, το Γυαλί, κοντά στην Νίσυρο, πυκνότατα κατοικημένο κατά την νεολιθική περίοδο. Εδώ ανασκάψαμε νεολιθικά κτίρια και ένα μεγάλο νεκροταφείο. Υπάρχει εκτεταμένη κατοίκηση μάλλον εποχική, η οποία ερμηνεύεται από το γεγονός ότι το νησάκι διέθετε άφθονες διατροφικές πηγές. Μία εθνοαρχαιολογική έρευνα που διενεργήσαμε στο Γυαλί τα τελευταία χρόνια, βοήθησε στο να δημιουργηθούν αναλογίες, ώστε να κατανοήσουμε το είδος της νεολιθικής κατοίκησης στο νησί.



ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΑΥΑΓΙΑ ΚΑΙ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΤΟΥ ΑΜΑΖΟΝΙΟΥ;




-Προ διετίας με πρωτοβουλία του Πολυτεχνείου οργανώθηκε μία ομάδα έρευνας, κάναμε ένα διερευνητικό ταξίδι στην Λατινική Αμερική και κυρίως στο Περού μαζί με τον καθηγητή Ενρίκο Ματίεβιτς, που μας υπέδειξε θέσεις στις οποίες πίστευε ότι υπάρχουν ίχνη Ελληνικής παρουσίας.

-Περιηγηθήκαμε για ένα ολόκληρο μήνα τη χώρα και φθάσαμε ακόμα και σε περιοχές με υψόμετρο 5.000 μέτρων . 'Ενας χώρος που μας έκανε εντύπωση ήταν το Τσαβίν, που βρίσκετε στην ανατολική πλευρά των 'Aνδεων. Είναι ο μόνος πολιτισμός που έχει κάποιες γλυπτές απεικονίσεις, οι οποίες χρονολογούνται κατ' άλλους στο 1200 και κατ' άλλους στο 700 π.Χ., ενώ δεν είχε σχέση με τον πολιτισμό των 'Ινκας, που είναι πολύ νεώτερος. Στο σημείο αυτό θα έπρεπε να κάνουμε ακόμη μία έρευνα, να πάρουμε δείγματα, να τα αναλύσουμε και να εμβαθύνουμε ακόμη στην μελέτη του συγκεκριμένου πολιτισμού και της συγκεκριμένης θέσης. Παράλληλα έχουμε πληροφορίες και ενδείξεις ότι υπάρχουν ελληνικά ευρήματα σε άλλες χώρες. Εκεί που εστιάζετε περισσότερο η προσοχή μας είναι στην Βραζιλία, τον Αμαζόνιο, όπου υπάρχουν επιγραφές και βραχογραφίες. Οπως ξέρουμε οι πολιτισμοί στην Ν. Αμερική δεν είχαν γραφή, ούτε οι Ινκας ούτε οι προγενέστεροι πολιτισμοί. Η γραφή λοιπόν αυτή είναι ξένη. Πρέπει να εντοπίσουμε τους χώρους, στους οποίους έχουν βρεθεί οι βραχογραφίες. Επίσης έχουμε πληροφορίες για καθαρά ελληνικά ευρήματα, όπως ναυάγια, νεκροταφεία αλλά και για μια ολόκληρη πόλη στο Μανάου, βαθιά στον Αμαζόνιο, στους πρόποδες των 'Ανδεων. Αυτή την στιγμή κάνουμε μία σοβαρή προσπάθεια συγκέντρωσης, αξιολόγησης και μελέτης όλων αυτών των πηγών μαζί με αρκετούς άλλους συνεργάτες και στην συνέχεια πρόκειται να επιχειρήσουμε ένα δεύτερο και τρίτο ταξίδι. Είναι γνωστό, ότι στο μεγαλύτερο μέρος του αρχαίου κόσμου υπάρχει βεβαιωμένη ελληνική παρουσία. Στην Σικελία, στην Νότια Ιταλία, Στην μέση Ανατολή και στην Β. Αφρική. Δυστυχώς είμαστε η μόνη χώρα, που ενώ έχουμε δικό μας αρχαιολογικό υλικό εκτός Ελλάδος, δεν έχουμε ιδρύσει μια αρχαιολογική σχολή, για να κάνουμε έρευνα. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και οι πολωνοί και οι ισπανοί, έχουν δημιουργήσει αρχαιολογικές σχολές και ανασκάπτουν στην Μέση Ανατολή.

Εμείς απουσιάζουμε. Εκτός από μεμονωμένες περιπτώσεις, είμαστε ανύπαρκτοι.




ΠΗΓΗ:http://aristomenismessinios.blogspot.gr/search/label/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1

Διαβάστε Περισσότερα »